Թուրքիան «առաջին պլան» է ձգտում. ինչպե՞ս են արձագանքում դրան Ռուսաստանում

Բազմաթիվ փորձագետներ արդեն նշել են միջազգային թատերաբեմում Թուրքիայի մեծացած դերի մասին: Համարվում է, որ Էրդողանի օրոք նրա երկիրը մեծ ազդեցություն է ստացել աշխարհում` Ֆրանսիային կամ Մեծ Բրիտանիային համարժեք (երկրորդ շարք): Սակայն Անկարան ձգտում է առաջին շարքում հայտվել: Այդ նպատակով ստեղծում է իր «Ալեքսանդր Մակեդոնացու կայսրությունը»` Արևելյան Միջերկրածովից մինչև Աֆղանստան:

Ռուսաստանում սովորել են Թուրքիային համարել երկրորդական երկիր, սակայն համարվում է, որ դա այլևս այդպես չէ: 80 մլն բնակչությամբ, զարգացած արդյունաբերությամբ ու գիտությամբ պետությունը յուրահատուկ դիրքեր ունի Կիպրոսում, Լիբիայում, Սիրիայի և Իրաքի հյուսիսում, Անդրկովկասում, Միջին Ասիայում, իսկ այժմ նաև` Աֆղանստանում:

Նշվում է, որ Բայդենի վարչակազմն Էրդողանին առաջարկել է ընդլայնել թուրքական ազդեցությունը` հույս ունենալով առճակատում առաջացնել Ռուսաստանի և Չինաստանի հետ: Սակայն թուրք նախագահը շարունակում է խաղալ հակասությունների վրա` պահպանելով հավասարակշռությունը բոլոր երեք առանցքային դերակատարների` Վաշինգտոնի, Պեկինի և Մոսկվայի հետ:

Ռուսաստանի և Թուրքիայի միջև 2016թ.-ից ռազմավարական գործընկերության առանձնահատուկ հարաբերություններ են ձևավորվել: Սակայն կողմերից յուրաքանչյուրն իր հետաքրքրություններն ունի: Ընդհանուր առմամբ, ինչպես նշվում է, Մոսկվայի ձեռքբերումը սիրիական պատերազմում ռուս-թուրքական նման հարաբերությունների հաստատումն է: Սակայն դրանք նախկինի պես փխրուն են:

Սիրիայում ռազմական գործողությունների դադարից հետո (2020թ. սկիզբ), երբ թուրքական բանակն Իդլիբում առաջին անգամ սկսեց կռվել Սիրիայի կառավարական զորքերի դեմ, Մոսկվայի և Անկարայի միջև փոխըմբռնման համաձայնություն կայացավ: Նույնը տեղի ունեցավ նաև Լիբիայում: Սակայն Արցախը խառնեց խաղաքարտերը:

Համարվում է, որ Անկարան Անդրկովկասում խստորեն պահպանում է Մոսկվայի հետ փոխգործակցության կանոնները: Սակայն այստեղ նրա քաղաքականությունն առավել հաջողված է: Փաստացի` Թուրքիայի և Ադրբեջանի միջև երկարաժամկետ ռազմավարական դաշնակցություն է հաստատվել, թուրքական կողմը սկսել է ամրանալ Կենտրոնասիական տարածաշրջանում և Աֆղանստանում:

Այդ ամենը ենթադրում է, որ Ռուսաստանի և Թուրքիայի միջև բանակցությունների նոր փուլ է նախատեսվում: Իրավիճակը, ինչպես նշվում է, փոխվել է. անհրաժեշտ է նոր հանդիպում և մտադրությունների հստակեցում: Այդ պատճառով Պուտինի և Էրդողանի հնարավոր հանդիպման մասին լուրը զարմանալի չեն: Ընդ որում` հնարավոր է համարվում, որ այն արդեն ավելի բարդ է լինելու և առավել մեծ ազդեցություն է ունենալու համաշխարհային քաղաքականության վրա, քան Պուտինի և Բայդենի հանդիպումը` Ժնևում:

Նկարը` © РИА Новости \ Ռուս և թուրք զինվորականներ` Սիրիայում

Միացեք մեր Telegram ալիքին

Թուրքիան Վրաստանին խոչընդոտո՞ւմ է միանալ Հյուսիս-հարավ նախագծին

Հունիսի 1-ին Անկարայում հանդիպեցին Թուրքիայի նախագահ Էրդողանն ու Վրաստանի վարչապետ Ղարիբաշվիլին: Թուրք նախագահը հայտարարեց, թե «Անկարան պատրաստ է աջակցել Ադրբեջան-Վրաստան-Հայաստան կամ Թուրքիա-Ադրբեջան-Վրաստան ձևաչափերով եռակողմ համագործակցությանը` նպաստելով այդ երկրների փոխգործակցության ամրապնդմանը»:

Էրդողանի խոսքերից կարելի է հասկանալ, որ Թուրքիան կողմ է միա´յն Ադրբեջանի ու Հայաստանի հետ Վրաստանի գործընկերությանը, մինչդեռ, օրինակ, Իրանի և Ռուսաստանի հետ կապերին դեմ է: Դա է վկայում հայտարարության մյուս հատվածը, որտեղ Վրաստանը համարվում է «տարածաշրջանային համագործակցության բանալի». կարևորվում են Վրաստանի տարածքով Թուրքիան ու Ադրբեջանն, ինչպես նաև Չինաստանն ու Եվրոպան իրար կապող տրանսպորտային ու էներգետիկ ենթակառուցվածքները:

Ուշագրավ է, որ Էրդողանը շեշտադրում է բացառապես Հարավային գազային միջանցքը և միջազգային տրանսպորտային միջանցքը, մինչդեռ չի շոշափվում իրանահնդկական առաջարկը` Հայաստանով ու Վրաստանով Եվրոպային կապվելու վերաբերյալ:

Թուրքիայի նախագահը «համագործակցության բանալի» ձևակերպմանը զուգահեռ շեշտում է, որ պաշտպանում է Վրաստանի տարածքային ամբողջականությունը, հիշեցնում է Աբխազիայի և Հարավային Օսիայի հակամարտությունների լուծման մասին` կարծես գործարք պարտադրելով. չմիանալ Հյուսիս-հարավ նախագծին, փոխարենը ստանալ աջակցություն հակամարտությունների լուծման և գործող ուղիների զարգացման հարցում:

Պետական ու ազգային շահի տեսանկյունից Վրաստանի համար, անշուշտ, կարևոր են առկա ուղիների հետագա զարգացումը և հակամարտությունների ցանկալի լուծումը, սակայն վարչապետ Ղարիբաշվիլիի` նույն հանդիպման ժամանակ արված հայտարարությունից ակնհայտ է դառնում, որ Վրաստանը թեև հետաքրքրված է առկա հարաբերությունների խորացմամբ, բայց չի պատրաստվում սահմանափակվել դրանով:

Այս մասին է վկայում վրաց վարչապետի կողմից «տարածաշրջանային համագործակցության» կարևորումը` ի պատասխան Էրդողանի «եռակողմ համագործակցության» մասին շեշտադրումներին: Ուստի ենթադրվում է, որ վարչապետի այցն Անկարա միտված էր նաև թուրքական կողմից այս հարցում գործի դրվող խոչընդոտների չեզոքացմանը:

Վահրամ Հովհաննիսյան

Տարածաշրջանային հարցերի մասնագետ, REGST.net-ի հիմնադիր

Նյութը տեղադրվել է «Արմենպրես» լրատվական գործակալության կայքում, 02.06.2021թ.

Միացեք մեր Telegram ալիքին

Նեթանյահուն հեռացվեց. Իսրայելի նոր վարչապետը Նաֆթալի Բեննեթն է

Բենիամին Նեթանյահուն 12-ամյա կառավարումից հետո հեռացվել է Իսրայելի վարչապետի պաշտոնից. խորհրդարանը հաստատել է ընդդիմության կողմից առաջարկված կառավարության կազմը:

Պատգամավորների քվեարկության արդյունքում, ինչպես նշվում է, ընդամենը 1 ձեռնպահ ձայնի արդյունքում Իսրայելում նոր կառավարություն է ընտրվել` Նաֆթալի Բեննեթի գլխավորությամբ: Ընդդիմադիրների միջև ստորագրված կոալիցիոն պայմանագրի համաձայն` նրան 2023թ. օգոստոսին փոխարինելու է «Եշ աթիդ» կուսակցության առաջնորդ Յաիր Լապիդը:

Բեննեթին հաճախ անվանում են ուլտրաազգայնական: Նա անձամբ իրեն համարում է առավել աջական, քան` Նեթանյահուն: Նոր վարչապետի խոսքով` Իսրայելը պետք է հանդիսանա հրեաների ազգային պետությունը և պնդում է, որ իր երկիրն Արևմտյան ափի, Արևելյան Երուսաղեմի և 1967թ. իսրայելցիների կողմից օկուպացված Գոլանի բարձունքների նկատմամբ պատմական իրավունք ունի:

Իսրայելի 13-րդ վարչապետ Նաֆթալի Բեննեթը «Յամինա» կուսակցության առաջնորդն է: Պալատի նոր խոսնակը «Եշ աթիդ» կուսակցությունից Միկի Լևին է: Բենի Գանցը կշարունակի ղեկավարել Պաշտպանության նախարարությունը: Արտգործնախարարությունը երկու տարի ժամկետով կգլխավորի Յաիր Լապիդը, իսկ ՆԳՆ-ը` Այելեթ Շաքեդը: Ֆինանսների նախարարը Ավիգդոր Լիբերմանն է, Զբոսաշրջության նախարարը` Կոնստանտին Ռազվոզովը, Երուսաղեմի հարցերով նախարարը` Զեէլվ Էլքինը:

Կնեսեթում ելույթի ժամանակ Բեննեթը և Գանցը անվտանգության ոլորտի հիմնական խնդիր են նշել Իրանի միջուկային զենքի ստացման դիմակայությունը, խոստացել են աշխատել ԱՄՆ-ի հետ դաշինքի խորացման ուղղությամբ:

Հավելենք, որ «Լիկուդ» կուսակցության առաջնորդ Բենյամին Նեթանյահուն, թեև հեռացվել է վարչապետի պաշտոնից և արդեն ընդդիմություն է, սակայն Կնեսեթում ամենաշատ պատգամավորներն ունի (30), և խոստացել է այդ հանգամանքն օգտագործելու միջոցով շուտով կրկին վերադառնալ իշխանության:

Նկարը` © AP Photo/Ariel Schalit \ Նաֆթալի Բեննեթ

Միացեք մեր Telegram ալիքին

Փաշինյանն ու Լուկաշենկոն արտաքին սպառնալիքներն են քննարկել

Հայաստանի Հանրապետության վարչապետի պաշտոնակատար Նիկոլ Փաշինյանը հեռախոսազրույց է ունեցել Բելառուսի նախագահ Ալեքսանդր Լուկաշենկոյի հետ:

Ինչպես հաղորդվում է` Նիկոլ Փաշինյանը զրուցակցին ներկայացրել է վերջին օրերին հայ-ադրբեջանական սահմանին տեղի ունեցող զարգացումները: Նա նշել է, որ ադրբեջանական կողմը, ոտնահարելով միջազգային իրավունքի բոլոր նորմերը, խախտել է սահմանը և ներխուժել Հայաստանի Հանրապետության ինքնիշխան տարածք: ՀՀ վարչապետի պաշտոնակատարը զրուցակցի ուշադրությունը հրավիրել է ՀԱՊԿ շրջանակում հարցը պատշաճ քննարկելու և տեղի ունեցածի վերաբերյալ ՀԱՊԿ գործընկեր երկրների դիրքորոշումների համադրման անհրաժեշտության վրա:

Հայկական կողմը նշում է, որ նախագահ Լուկաշենկոն մտահոգություն է հայտնել ստեղծված իրավիճակի վերաբերյալ և պատրաստակամություն հայտնել ջանքեր գործադրել` իրավիճակը խաղաղ հանգուցալուծելու նպատակով:

Բելառուսական աղբյուրի հաղորդմամբ` զրույցի ընթացքում կողմերը քննարկել են երկու երկրներում ստեղծված իրավիճակը, ինչպես նաև մտքեր են փոխանակել օրակարգային մի շարք հարցերի, առկա վտանգների և մարտահրավերների վերաբերյալ:

Նշվում է, որ, հաշվի առնելով Դուշանբեում կայանալիք ՀԱՊԿ ԱԳ նախարարների խորհրդի նիստը, զրույցի ընթացքում քննարկվել են նաև հայ-ադրբեջանական սահմանին տեղի ունեցող գործընթացները:

Հիշեցնենք, որ Նիկոլ Փաշինյանն այն քչերից էր, ով շնորհավորել է Լուկաշենկոյին 2020թ. օգոստոսին նախագահի պաշտոնում վերընտրվելու առթիվ:

Միացեք մեր Telegram ալիքին

Դեսպանն ԻԻՀ ԱԳՆ տեղակալին է ներկայացրել Սյունիքում ստեղծված իրադրությունը

Իրանի Իսլամական Հանրապետությունում Հայաստանի Հանրապետության դեսպան Արտաշես Թումանյանը հանդիպում է ունեցել ԻԻՀ արտաքին գործերի նախարարի տեղակալ Մոհսեն Բահարվանդի հետ։

ՀՀ ԱԳՆ հաղորդմամբ` դեսպան Թումանյանը հանգամանալից ներկայացրել է մայիսի 12-ից Ադրբեջանի զինված ուժերի գործողությունների հետևանքով Հայաստանի Սյունիքի մարզում ստեղծված իրադրությունը՝ անթույլատրելի համարելով Հայաստանի Հանրապետության ինքնիշխան տարածքի նկատմամբ ոտնձգության փորձերը:

ԻԻՀ ԱԳ նախարարի տեղակալի խնդրանքով Արտաշես Թումանյանը ներկայացրել է լարվածության թուլացման ուղղությամբ ձեռնարկվող քայլերը: Ինչպես նշվում է` զրուցակիցներն ընդգծել են տարածաշրջանային անվտանգության ու կայունության սպառնալիքների չեզոքացման հրամայականը, այդ թվում՝ երկու երկրների համագործակցության միջոցով:

Նկարը` © MFA

Միացեք մեր Telegram ալիքին

Զարիֆի հարցազրույցի հրապարակման արձագանքներն ու հնարավոր հետևանքները. Էմմա Բեգիջանյան

Ապրիլի 25-ին «Իրան ինթերնեյշնըլ» պարսկալեզու հեռուստատեսությունը տարածել է  չափավորական դիրքորոշմամբ, տնտեսական հարցերով վերլուծաբան, դասախոս Սաաիդ Լեյլազ Մեհրաբադիի երեքժամյա հարցազրույցն Իրանի ԱԳ նախարար Մոհամեդ Ջավադ Զարի‎ֆի հետ, որն արվել է «Հույսի ու նախաձեռնության կառավարության բանավոր պատմություն» (այդպես է կոչվում Ռոհանիի գլխավորած կառավարությունը) նախագծի շրջանակներում։ Ձայնագրությունը կատարվել է ընթացիկ տարվա փետրվարի 25-ին: Նշենք, որ Լոնդոնում գտնվող «Իրան ինթերնեյշնըլ» վերազգային հեռուստատեսության սուր քննադատությունների թիրախն Իրանի Իսլամական Հանրապետության ներքին, արտաքին ու սոցիալ-տնտեսական քաղաքականություններն են։ Այն հեռարձակվում է 2017թ․ ապրիլի 18-ից, երբ ԻԻՀ-ում ընթանում էր նախագահական ընտրությունների քաշոզարշավ, և հայտարարվում, որ այն մասնավոր ու անկախ լրատվամիջոց է։

Այսուհանդերձ, բրիտանական «Գարդիան» օրաթերթը, անդրադառնալով հեռուստատեսության ֆինանսական աղբյուրներին, նշել էր, թե «Իրան ինթերնեյշնըլ» հեռուստատեսությունն ընդգրկված է «Volant Media» հոլդինգի կազմում, որը պատկանում է սաուդացի Ադել Աբդոլքյարիմին, ում գործունեությունն ինչ-որ ձևով կապակցված է Սաուդյան Արաբիայի թագաժառանգ Մոհամեդ բին Սալմանի հետ։ Տեղեկատվական հիշյալ արտահոսքից առաջացած քաղաքական «երկրաշարժը», թերևս, կարելի է համեմատել Կատարի առաջնորդի արտահայտած տեսակետների սենսացիոն արտահոսքի հետ, որը լուրջ ճգնաժամ առաջացրեց Պարսից Ծոցի ավազանում։ Այն սկսվեց 2017թ․ մայիսի 23-ին, երբ Կատարի պաշտոնական լրատվական գործակալության կայքից հայտնի դարձավ, որ այդ երկրի  առաջնորդ էմիր Թիմիմ բին Համեդ Ալ Սանին գովեստով է խոսել Լիբանանի «Հեզբոլահ», Պաղեստինի «Համաս» շարժումների մասին և շեշտել, թե ոչ մեկն իրավունք չունի «Մուսուլման եղբայրներին» ահաբեկչական խմբերի շարքին դասել: Նա անուղղակիորեն մեղադրել էր Սաուդյան Արաբիային որպես տարածաշրջանի համար իրական սպառնալիք և ահաբեկչական խմբերին ծնունդ տվող:

Համեդ Ալ Սանին միաժամանակ կարևորել է Իրանի դերը տարածաշրջանում ու իսլամական աշխարհում, որի հետ պետք է բանակցել: Հանգամանք, ինչը խիստ զայրացրեց Պարսից Ծոցի երկրներին, առաջին հերթին՝ Սաուդյան Արաբիային ու Եգիպտոսին: Արդյունքում նշյալ երկու երկրները, ինչպես նաև Բահրեյնն ու Արաբական Միացյալ Էմիրությունները որոշեցին մեկուսացնել Կատարին և վերջինիս հետ խզեցին բոլոր տեսակի կապերը՝ փակելով սահմաններն այդ երկրի հետ՝ Դոհային մեղադրելով ահաբեկչական կազմակերպություններին, առաջին հերթին՝ «Մուսուլման եղբայրներին» (ՄԵ), ապա «Համասին» ու Լիբանանի «Հեզբոլահին» հովանավորելու մեջ: Պաշտոնական Դոհայի հերքումը, թե տարածված տեղեկատվությունը հակերների ձեռքի գործն է, լուրջ չընդունվեց: Ավելին, արաբական ու իսլամական այլ երկրներ միացան Կատարին մեկուսացնելու գործընթացին։

Փաստորեն ճգնաժամը շարունակվեց ավելի քան 4 տարի, միայն ընթացիկ տարում, երբ ԱՄՆ-ում իշխանության է եկել դեմոկրատ Ջո Բայդենը, ում միջինարևելյան քաղաքականությունն ակնհայտորեն տարբերվում է Դոնալդ Թրամփի քաղաքականությունից, տարածաշրջանի երկրները Դոհայի հանդեպ փոխել են իրենց քաղաքականությունը, և փոխհարաբերություններն աստիճանաբար կանոնավորվում են։

Ստեղծված ճգնաժամից միայն օգտվել է պատեհ առիթներ որսացող Թուրքիան՝ Կատարում տեղակայելով ևս մեկ ռազմաբազա, բացի այդ Կատարը միլիարդավոր դոլարների ներդրումներ կատարեց այդ երկրում։ Նշենք նաև, որ թեև Զարիֆի հարցազրույցն առավել ընդգրկուն է (խոսվում է տարբեր երկրների հետ փոխհարաբերությունների, Իրանի արտաքին քաղաքականության գործոնների մասին), սակայն հազիվ թե լուրջ հետևանքներ ունենա։ Բայց և այնպես Զարիֆի՝ մեծ պայթյունի տպավորություն թողած հարցազրույցն օրեր շարունակ միջազգային ԶԼՄ-ների կարևոր թեմաներից է եղել, և ըստ ամենայնի, երկար ժամանակ մնալու է նաև վերլուծաբանների  ուշադրության կենտրոնում։

ՊԱՇՏՈՆԱԿԱՆ ԱՐՁԱԳԱՆՔՆԵՐ

Ապրիլի 26-ին ԻԻՀ ԱԳ նախարարության խոսնակ Սաաիդ Խաթիբզադեն տեղական ու օտարերկրյա ԶԼՄ-ների հետ ամենշաբաթյա իր մամուլի ասուլիսին հայտարարել է, թե այդ հարցազրույցը տեղի է ունեցել կառավարության շրջանակներում առկա գաղտնի երկխոսության ձևաչափով, և որ կողմերի պայմանավորվածության համաձայն՝ հրապարակման ենթակա չի եղել։ Բացի այդ ներկայացվել է յոթժամյա հարցազրույցի խեղաթյուրված, հաճախ համատեքստից կտրված տարբերակ[1]։ Նա ընդգծել է, որ այն իրականում հարցազրույց չի եղել, այլ կոնկրետ նախագծով նախատեսված գաղտնի երկխոսություն։

Անդրադառնալով նախագծին՝ Խաթիբզադեն շեշտել է, որ երկրի նախագահի նպատակն այդ ձևաչափով կառավարության անդամների փորձառություններն ու տեսակետները հաջորդ կառավարությանը փոխանցելու նկատառումով փաստագրելն է։ Միաժամանակ նշել է, որ ԱԳ նախարարությունը երկխոսության ողջ գործընթացներում, այդ թվում՝ ընտրված թիմի, ձայնագրության պահպանման հարցում որևէ դեր չի ունեցել, իսկ թե ովքեր, ինչպես և ինչու են հրապարակել, նախարարությունը տեղյակ չէ՝ հավելելով, որ արտահայտած մտքերը պետք է դիտել ամբողջության մեջ, ոչ թե ընտրովի հատվածներով[2]։ Խաթիբզադեն հավելել է, որ Զարիֆը փակ դռների հետևում իր տեսակետները սովորաբար ներկայացնում է անպաճույճ ու թափանցիկ, այն, ինչը կատարվում է համակարգի բանականության շրջանակում։

Ապրիլի 27-ին ԶԼՄ-ների հետ ունեցած մամուլի ասուլիսին աղմկահարույց այդ հրապարակմանն անդրադարձել է նաև կառավարության խոսնակ Ալի Ռաբիին ու հայտնել, որ ձայնագրությունը գողացվել է, ինչը դավադրություն է իսլամական համակարգի, կառավարության ու ներքին համախմբվածության դեմ։ Դա է վկայում նաև այն, որ ձայնագրությունը տարածվել է նավթադոլարներով սնվող ու հստակ կողմնորոշում ունեցող հեռուստատեսությամբ։ Նա հավելել է, որ դեռևս բացահայտված չեն գողության բոլոր դրդապատճառները՝ բացառությամբ դավադրական կողմի, ինչը վկայում է բավականին երկար հայցազրույցից ընտրովի հատվածներ ներկայացնելու փաստը։ Ռաբիին ընդգծել է, որ նախագահ Ռոհանին տեղեկատվության (գաղտնի ծառայությունների) նախարարին հանձնարարել է հայտնաբերել դավադրության հեղինակներին։ Նա հավելել է, որ Զարիֆի երկխոսությունը Լեյլազի հետ տեղի է ունեցել «Կառավարության մյուս կողմը» նախագծի շրջանակներում, այն է՝ Ռոհանիի գլխավորած 11-րդ և 12-րդ կառավարության 8-ամյա ժամանակահատվածում, ծառայության ընթացքի, կատարած քայլերի, մարտահրավերների ու ձեռքբերումների թեմաներով, նախագահության ռազմավարական հետազոտությունների կենտրոնի ղեկավարության ներքո։

Նախարարների և փոխնախագահների հետ կառավարության 8-ամյա բանավոր պատմության շրջանակներում անց են կացվում հարցազրույցներ, որոնց ձայնագրություններն ու տեսագրությունները դասակարգվում ու արխիվացվում են։ Այնուհետև հարցազրույց տվողի համաձայնությամբ, ընտրովի ձևաչափով, մեկ օրինակ տրամադրվելու է Ազգային ուսումնասիրությունների կենտրոնի արխիվին, որից հետո կհրապարակվի և բոլորին հասանելի կլինի։

Ռաբիին շեշտել է, որ յուրաքանչյուր կառավարության ժամկետի ավարտին գործունեության ու կատարած քայլերի վերաբերյալ նրան վերջնահաշվարկ ներկայացնելն ընդունված երևույթ է[3]։ Ձայնագրության հրապարակմամբ պայմանավորված՝ ապրիլի 29-ին նախագահության Ռազմավարական ուսումնասիրությունների կենտրոնի տնօրեն Հեսամըդդին Աշնան հրաժարական է տվել։ Վերլուծաբանները դա պատճառաբանում են Աշնայի աշխատանքային գործունեության անփութությամբ, ինչի հետևանքով տեղի է ունեցել ձայնագրության արտահոսքը։ Սակայն պահպանողական թևն ու դրան հարող ԶԼՄ-ները, որոնք Զարիֆին ու Ռոհանիի կառավարությանը մեղադրում են արևմտամետության մեջ, Աշնային են մեղավոր համարում հարցազրույցը հրապարակելու համար՝ նշելով, որ այն նրա ղեկավարած կառույցի տրամադրության տակ է եղել։ Ավելին, ծայրահեղ պահպանողական «Քեյհան» օրաթերթը շեշտել է, որ դա բնավ էլ գաղտնի չի եղել, այլ կառավարությունը Զարիֆի ինքնազոհաբերմամբ ցանկացել է այն հրապարակել, որպեսզի ԱՄՆ-ին ցույց տա, որ արել է հնարավորինը[4]։

Ապրիլի 28-ին հարցին անդրադարձել է նաև երկրի նախագահ Հասան Ռոհանին՝ նշելով, որ հարցազրույցի ձայնագրությունը գողանալու նպատակն Իրանի միջուկային ծրագրերի շուրջ Իրան-4+1-ի բանակցությունները տապալելն է՝ հավելելով, որ նախապես որոշված էր այն գաղտնի պահել, պետք է հրապարակվեին միայն որոշ հատվածներ։ Այժմ Տեղեկատվության նախարարությունը պետք է իր ողջ հնարավորությունները գործի դնի՝ բացահայտելու, թե ինչպես է գողացվել ձայնագրությունը։ Նա նշել է, որ այն տարածվել է, երբ արդեն Իրան-4+1-ի բանակցությունները շատ լուրջ հաջողության փուլում են, ուստի նպատակը երկրում  երկպառակություն առաջացնելն է[5]։

ՀՐԱՊԱՐԱԿՎԱԾ ՁԱՅՆԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆՈՒՄ ԱՐԾԱՐԾՎԱԾ ՀԱՐՑԵՐԸ

Ձայնագրությունում 61-ամյա Զարիֆը խոսում է դիվանագիտության ոլորտում իր 40-ամյա գործունեության մասին։ Նշենք, որ նա միջնակարգ կրթություն ստացել է Թեհրանում, իսկ բարձրագույն, ինչպեսև միջազգային իրավունքի ու հարաբերությունների դոկտորի աստիճան՝ ԱՄՆ-ում։ Ձայնագրությունում նա նշում է, որ 22 տարեկանում, երբ դեռ նոր էր ասպիրանտուրա ընդունվել, աշխատանքի է անցել ՄԱԿ-ում Իրանի ներկայացուցչությունում։

Հրապարակված ձայնագրությունում, որը, ըստ պաշտոնական Թեհրանի, պարզապես ամբողջից վերցված հատվածներ է պարունակում, նա անդրադարձել է բավական զգայուն հարցերի՝ թե՛ Իրանի ներքին և թե՛ արտաքին քաղաքականության ոլորտներում, որոնք, թերևս, չեն կարող անտեսվել։ Օրինակ, նա պատմել է նախկին նախագահ Մահմուդ Ահմադինեժադի՝ ՄԱԿ-ի վեհաժողովի շրջանակներում ԱՄՆ կատարած այցելությունների մասին՝ խիստ քննադատելով նրա վարած արտաքին քաղաքականությունը, այդ թվում նաև՝ Հոլոքոստի ժխտումը, ինչը, Զարիֆի խոսքով, Իսրայելին արտոնություն տվեց։ Ըստ ամենայնի, Ահմադինեժդն անպատասխան չի թողնելու իր հասցեին հնչեցված քննադատությունները, մանավանդ որ ցանկանում է առաջիկա ընտրություններում առաջադրվել որպես նախագահի թեկնածու, թեև հազիվ հաստատվի նրա թեկնածությունը։ 

ԻՐԱՆ-5+1 ՀԱՄԱՁԱՅՆՈՒԹՅՈՒՆԸ

Ձայնագրության մի զգալի հատված վերաբերում է Իրան-5+1-ի (ՄԱԿ-ի 5 մշտական անդամները` Ռուսաստան, Ֆրանսիա, Մեծ Բրիտանիա, ԱՄՆ, Չինաստան և Գերմանիա) (Joint Comprehensive Plan of Action, JCPOA) համաձայնության բանակցությունների ողջ ընթացքին ու հաջողությանը: Նա անդրադարձել է ԱՄՆ պետքարտուղար Ջոն Քերիի հետ ՄԱԿ-ում առաջին հանդիպմանը, Եվրամիության հանձնակատար Ֆեդերիկա Մոգերինիի հետ համագործակցությանը և այլն։ Զարիֆը խոսել է Ռուսաստանի՝ որպես տարածաշրջանային գերտերության ու հարևան երկրի, ինչպես նաև Չինաստանի հետ բարիդրացիական փոխհարաբերությունների անհրաժեշտության մասին։ Նա միաժամանակ նշել է, որ պետք է Արևմուտքի հետ ևս փոխհարաբերություններ լինեն, իսկ ԱՄՆ-ի դեպքում կարևորել է լարվածության բացակայումը՝ ընդգծելով, որ այլապես Ռուսաստանն ու Չինաստանն առանց մրցակցության կարող են Իրանից ստանալ այն, ինչ ցանկանում են[6]: Սակայն նա դժգոհություն է հայտնել բանակցություններում Մոսկվայի դիրքորոշումից՝ նշելով, որ խոչընդոտներ է առաջացրել դրանց արդյունավետ լինելու ճանապարհին ու ներկայացրել փաստեր: Նա խոսել է Շանհայի համագործակցություն կազմակերպության (ՇՀԿ) մասին և բացասաբար արտահայտվել, որ Մոսկվան ու Պեկինն արգելակում են Իրանի անդամակցությունը:

Այլ կերպ ասած՝ ձայնագրությունում, ընդհանուր առմամբ, իրերն իրենց անուններով են կոչվում: Թեև ո՛չ Չինաստանը, ո՛չ էլ Ռուսաստանը երբեք չեն բարձրաձայնել, որ դեմ են Իրանի անդամակցությանը, ինչպեսև Իրանը չի դժգոհել, սակայն դա ակնհայտ է, ինչի մասին տարբեր առիթներով նշել է նաև տողերիս հեղինակը: Զարիֆն ասել է, թե ռուսները չէին հավատում, որ JCPOA-ի բանակցությունները դրական ելք են ունենալու, ուստի վերջին շաբաթների ընթացքում, երբ հասկացան, որ համաձայնության հասնելը հնարավոր է, սկսեցին նոր առաջարկներ ներկայացնել, ապա շեշտել, որ Մոսկվան ջանք չի խնայել համաձայնությունը ձախողելու ուղղությամբ[7]։ Նա դժգոհություն է հայտնել  նաև Լավրովի հետ հանդիպումից՝ շեշտելով, թե ռուսական կողմը պահանջում է, որ Բուշեհրի ԱԷԿ-ի միջուկային վառելիքի ապահովումը պետք է ընդմիշտ ռուսական կողմի մենաշնորհը լինի, ինչը Թեհրանի համար անընդունելի է:

Որպես ոչ բարեկամական երկրի վարքագծի օրինակ՝ նա խոսել է ՄԱԿ-ի անվտանգության խորհրդում Ռուսաստանի կողմից Իրանի դեմ քվեարկության մասին։ Ուստի Իրանի նախագահը ձայնագրության հրապարակումը գնահատել է որպես հարված JCPOA-ի վերականգնման շուրջ բանակցություններին՝ հաշվի առնելով երկրի ներսում հնարավոր պառակտումը, դրանց դեմ պահպանողականների առավել կոշտ դիրքորոշումը։ Սակայն, կարելի է ենթադրել, որ Զարիֆի խոսքերը կարող էին զայրացնել Ռուսաստանին, որի քայլերը, բնականաբար, բխել են իր շահերից, որոնք իրականում ամբողջապես համընթաց չեն JCPOA-ի վերականգնմանը։

Ձայնագրության մեկ այլ հատվածում Զարիֆը նշել է, որ համաձայնության ստորագրմանն ի պատասխան՝ Մոսկվան ձգտել է արժեզրկել Թեհրանի դիվանագիտությունը։ Այս առնչությամբ նա ասել է, թե Ռուսաստանն Իրանի հետ փոխհարաբերությունները գերադասել է այլ խողովակներով իրականացնել՝ երկրորդ պլան մղելով ԱԳ նախարարությանը։

ԴԻՎԱՆԱԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ՈՒ «ՌԱԶՄԱԴԱՇՏ» ՏԱՐԱՁԱՅՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ ԵՎ ՀԱՄԱԳՈՐԾԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ

Ձայնագրության առավել ուշագրավ և ծավալուն հատվածը վերաբերում է Իսլամական հեղափոխության պահապան գվարդիայի (ԻՀՊԳ) արտերկրյա գործունեության «Ղոդս» (Երուսաղեմ) ստորաբաժանման հրամանատար գեներալ Ղասեմ Սոլեյմանիի հետ հարաբերություններին։ Վերջինս Իրանում համարվում է ազգային հերոս, ով 2020թ․ հունվարի 3-ին Բաղդադի օդանավակայանի մատույցներում զոհվել է՝ Իրաքում ԱՄՆ զորքերի «Կապույտ ամպրոպ» գործողությունների թիրախ դառնալով։ Նա ոչ միայն հմուտ զինվորական էր, այլև, ինչպես խոստովանում են արևմուտքում, հզոր ռազմավար, ով ընդգրկված էր ԱՄՆ ահաբեկիչների ցուցակում։ Ինչպես հայտնի է, ԻՀՊԳ-ն Իրանում ռազմատնտեսական ու քաղաքական հզոր կառույց է, որին հաճախ գնահատում են որպես խորքային իշխանություն։

Զարիֆը ձայնագրությունում ակնածանքով ու հարգանքով է խոսել Սոլեյմանիի մասին, որպես արտաքին հարաբերություններում զինվորական թևի ներկայացուցիչ, խիստ կարևորել նրա դերն Իրաքում ու Սիրիայում դաիշականների դեմ պայքարում, ինչպեսև Եմենում խաղաղություն հաստատելու հարցում։ Միաժամանակ շեշտել է, որ ինքը դիվանագիտական ոլորտի պատասխանատու էր, իսկ Սոլեյմանին՝ զինվորական (ռազմադաշտ), և հավելել, որ թեև ոչ միայն պարտավոր էին, այլև զգում էին իրենց գործունեությունները համաձայնեցնելու անհրաժեշտությունն ու այդպես էլ վարվում էին, սակայն իրենց տեսակետները միշտ չէ, որ համընկել են, ինչը նա բնական է համարել։ Այնուամենայնիվ, նա նշել է, որ զիջողի դերում միշտ էլ դիվանագիտությունն է եղել՝ հաճախ ընդառաջ գնալով «ռազմադաշտի» խորհուրդներին։ Զարիֆն անուղղակիորեն դժգոհել է ԱԳ նախարարությանը չկարևորելուց, նշել, որ երբեմն անտեսվել է ուղղակիորեն այդ գերատեսչության գործառույթներին վերաբերող հարցերում, իսկ որպես օրինակ նշել է Սոլեյմանիի հրավերով 2019թ․ մայիսին Սիրիայի նախագահ Բաշար Ասադի՝ Իրան կատարած այցը, ինչից ինքն անտեղյակ է եղել։ Հայտնի է, որ նա հենց այդ պատճառով հրաժարական ներկայացրեց, սակայն Ռոհանին չընդունեց։ Զարիֆը նշում է, թե ԱԳ նախարարությունն այն աստիճան է անտեսվել, որ Սիրիայում իրանական ուժերի դեմ Իսրայելի 200 հարձակման մասին լսել է Ջոն Քերիից։

Զարիֆը, ինչպես նաև հարցազրուցավար Լեյլազը, խիստ կարևորելով Իրան-5+1-ի համաձայնությունը, նշել են, որ այն փաստորեն փրկություն էր վերահաս պատերազմից։ Ապա Զարիֆն անդրադարձել է JCPOA-ի դեմ ներքին ու արտաքին ուժերին և դրանց կատարած քայլերին 2015թ․ հուլիսի 14-ից հետո, երբ Համաձայնությունը ստորագրվեց, մինչև 2016թ․ հունվարի 16-ը, երբ այն կյանքի կոչվեց։ Նա այս համատեքստում խիստ կարևորել և մատնանշել է 2015թ․ հոկտեմբերին Ռուսաստանի «կամքով» Ղոդսի հրամանատար, գեներալ Սոլեյմանիի այցը Մոսկվա և նրա բանակցությունները նախագահ Պուտինի հետ։ Զարիֆը շեշտել է, որ այցը տեղի է ունեցել՝ լիովին անտեսելով ԱԳ նախարարությանը, ինչը հակասում է այդ երկրի շահերին։ Նա Ռուսաստանի այդ քայլը գնահատել է ԱԳ նախարարության հեղինակազրկում և Իրան-5+1-ի բանակցություններում արձանագրված հաջողության արժեզրկում[8]։ Իր տեսակետները նա հիմնավորում է նրանով, որ Սոլեյմանին դեռևս 2014թ․ էր ցանկություն հայտնել Սիրիայի հարցի շուրջ բանակցելու նպատակով Մոսկվա այցելել, սակայն վերջինս նրան հրավիրեց JCPOA-ի ստորագրումից հետո միայն։ Զարիֆը վերջին հարվածը համարել է Համաձայնության ներքին հակառակորդների կողմից 2016թ․ հունվարի 2-ին Թեհրանում Սաուդյան Արաբիայի դեսպանության գրավումը, ինչը ոչ միայն սխալ, այլ դավաճանական քայլ է գնահատել, երբ կարելի էր տարածաշրջանային հարցերը լուծել բանակցություններով։

Զարիֆը նաև դժգոհել է, իր խոսքերով, երկրում իշխող այն մտածելակերպից, որտեղ խիստ կարևորվում են ռազմական հզորությունը, ինչը նա համարում է սառըպատերազմյան մտածելակերպ, որտեղ անտեսվում են միջազգային հարաբերությունների հզորության հարցում դերակատար այնպիսի գործոններ, ինչպիսիք են՝ դիվանագիտությունը, տնտեսական հզորությունը և ազգային միասնությունը։ Նա բազմիցս մեծարել է, նշել, թե որքան է հարգել ազնվագույն ու հզոր գեներալ Սոլեյմանիին, և պարզապես ճիշտ չի համարում տարածված այն մտածելակերպը, որտեղ գլխավոր դերը հասարակական-քաղաքական ոլորտներում տրված է «ռազմադաշտին»։ Զարիֆը խոսել է նաև Եմենի հարցի շուրջ Սաուդյան Արաբիայի ու ԱՄՆ պետքարտուղարի հետ բանակցությունների մասին, որոնք նա համաձայնեցրել է գեներալ Սոլեյմանիի հետ՝ անդրադառնալով նաև Էր Ռիյադի կողմից Իրան-5+1-ի բանակցությունները խոչընդոտելու նպատակով կատարած քայլերին։

ՔԱՂԱՔԱԿԱՆ ԴԱՇՏԻ ԱԼԵԿՈԾՈՒՄ

Զարիֆի՝ շուրջ երեքժամյա հարցազրույցում առավել աղմկահարույց են հիշատակված հարցերը, որոնք տարածվեցին հենց «ճիշտ պահին»՝ հաշվի առնելով որոշ զարգացումներ ու իրադարձություններ, ինչպես նաև երկրում տիրող նախագահական ընտրությունների մթնոլորտը։ Այլ կերպ ասած՝ ձայնագրության հրապարակումն Իրանի իսլամական համակարգում առկա քաղաքական հոսանքների՝ պահպանողականների ու բարենորոգիչների միջև առկա տարաձայնությունները դարձրել են առավել ցայտուն։ Պահպանողական կողմնորոշմամբ, երկրի ռազմաքաղաքական ու տնտեսական, թերևս, հզորագույն կառույցի՝ ԻՀՊԳ-ի ու պահպանողական ուժերի, որոնք գերիշխող դիրք ունեն օրենսդիր ու դատական իշխանություններում, արձագանքները եղան կոշտ, անհանդուրժողական՝ թե՛ ԶԼՄ-ների և՛ թե քաղաքական գործիչների մակարդակով։

«Քեյհան» օրաթերթում երկրի ռազմաքաղաքական ու կրոնական առաջին դեմք, հեղափոխության առաջնորդ այաթոլա Ալի Խամենեիի ներկայացուցիչ և միաժամանակ պատասխանատու քարտուղար Հոսեյն Շարիաթմադարին «ԱՄՆ կառավարությանը հրաժեշտ ու ներողության հայցում» վերնագրով բավական ծավալուն խմբագրականում, որը վերահրապարակվել է բազում այլ ԶԼՄ-ներում, անարգանքի սյունին է գամել Զարիֆին։ Նա վերջինիս դաիշականների ու այդօրինակ ահաբեկիչների հետ սեղանակից ու Սոլեյմանիի սպանողներին համերաշխ է համարել։

Շարիաթմադարին, դիմելով Զարիֆին, նշել է, թե ահաբեկչության դեմ պայքարի ամենավառ խորհրդանիշ, մարտիրոսացած զորավար Սոլեյմանիի հասցեին ոչ վայելուչ արտահայտություններ անել նշանակում է հազարավոր անմեղ մանուկների, կանանց ու տղամարդկանց ոչնչացնող ահաբեկչական խմբերի հետ սեղանակից լինել և համերաշխություն հայտնել մարդասպաններ Թրամփին, Պոմպեոյին, Նաթանյահուին, Բին Սալմանին և այլոց։ Նա շեշտել է նաև՝ միամիտ չլինե՛ք, ի սկզբանե ձայնագրությունը պատրաստվել է հրապարակման համար, որի գլխավոր դերակատարը կառավարությունն է, իսկ Զարիֆն ինքնազոհողությամբ ստանձնել է ներկայացուցչի դերը։ Ապա նա հավելել է, որ այն ոչ թե իրանցիներին է ուղղված, այլ ուղերձ է ԱՄՆ կառավարությանը, որտեղ նշվում է, թե իրենք ինչ-որ կարող էին, արել են, որպեսզի իսլամական Իրանին նրա թակարդը գցեն, բայց չի հաջողվել, և ներողություն են հայցում ու հրաժեշտ տալիս[9]։ Սա այն դեպքում, երբ ձայնագրության մեջ բացարձակապես Սոլեյմանիի հասցեին դրվատանքից զատ այլ  այլ բան չի ասվել, եթե նույնակարծիք չլինելը չհամարվի անարգանք։

Քննադատող ու դատապարտող հարյուրավոր վերլուծականներ և թղթակցություններ են հրապարակվել՝ հեղինակազրկելով երկրի ԱԳ նախարարին, ալեկոծելով ողջ քաղաքական դաշտը։ Tansimnews գործակալությունը, քննադատելով կառավարության «Բանավոր պատմություն» նախաձեռնությունն ու Զարիֆին, գլխավոր մեղադրյալ է համարել Նախագահության ռազմավարության հետազոտությունների կենտրոնի արդեն նախկին տնօրենին ու նախագահի նախկին խորհրդականին, ով այդ նախագծի համար բյուջեից գումար է ստացել, բայց արխիվի համար պատրաստված նյութը չի կարողացել պատշաճորեն պահպանել, իսկ եթե դիտավորություն կա, առավել ևս ձայնագրությունը գնահատել է «անվտանգության դավաճանություն»[10]։

Օրենսդիրի կողմից էլ կոշտ քննադատություններ ու մեղադրանքներ են հնչել։ Խորհրդարանի խոսնակ Մոհամեդ Բաղեր Ղալիբաֆը, Սոլեյմանիին մեծարելով, գովերգելով,  իրեն  համարելով նրա ժառանգորդը,  նշել է, թե հիմա, երբ արդեն նա չկա, թույլ  չի տալու, որ մարդիկ պատեհապաշտությամբ զբաղվեն, իրենց քաղաքական նպատակների համար նրա հանդեպ վարվեն հանիրավի, նրա պատմական դերը նսեմացնեն ու  ներկայացնեն հակառակ կողմից[11]։

Անվտանգության ու արտաքին քաղաքականության հանձնաժողովի անդամ Զահրա Ալահյանը նշել է՝ հնարավոր է, որ Զարիֆը դատարանի առաջ կանգնի, նա չգիտի, որ դիվանագիտությունը պետք է ծառայի երկրի շահերին ու անվտանգությանը։

Պատգամավոր Մոհամեդ Թաղի Նաղդալին էլ նշել է, թե Զարիֆը հատել է կարմիր գծերը, վիրավորել զորավար Սոլեյմանիին, ուստի խորհրդարանը կկատարի այս առիթով օրենքով նախատեսված իր պարտականությունները[12]։

ԱԳ նախարարի հասցեին այդօրինակ և ավելի խիստ գնահատականներ ու որակումներ են հնչեցրել օրենսդիրի այլ ներկայացուցիչներ, ինչպես նաև ԻՀՊԳ-ի որոշ հրամանատարներ, այդ թվում՝ Էսմաիլ Քոսարին։ Բացի այդ Զարիֆը հրավիրվել է խորհրդարանի անվտանգության ու արտաքին հարցերի հանձնաժողով։ Եղել են հրապարակումներ նաև ի պաշտպանություն Զարիֆի, բայց դրանք պահպանողականների ցունամիի հետ համեմատելի չեն։

Իրանի պաշտոնական Irna գործակալությունն ապիլի 27-ին «Զարիֆին «փչացնելու» ցունամիից հետո անհրաժեշտ է խորհել»» ծավալուն հոդվածում շեշտել է, թե 7 ժամանոց երկխոսության, հատվածային, խեղաթյուրված ձայնագրության հրապարակումը, որտեղ ձգտել էին ցուցադրել զորավար Սոլեյմանիի և Զարիֆի միջև «խորը տարաձայնությունները»,  հիրավի դարձավ երկնային ճոխ սեղան վերջինիս քննադատողների համար։

Սոցցանցերում ընդդեմ Զարիֆի հեշթեգների հեղեղ առաջացավ, որոշ ԶԼՄ-ներ աննախադեպ խանդավառություն դրսևորեցին նրա մասնավոր զրույցի հրապարակման հարցում, ինչը նման է Իսրայելի Նաթանզից փաստաթղթեր գողանալուն, իսկ այս դեպքում հասավ մինչև ԱԳ նախարարի հարցապնդմանը[13]։

Հոդվածագիրը սթափության կոչ է անում, խորհուրդ տալիս՝ Զարիֆի դեմ ցունամիից հետո վերլուծություններ անելիս երեքժամյա երկխոսությունն ամբողջությամբ լսեն ու կտեսնեն, որ Սոլեյմանիի մասին միայն դրվատանքով ու գովեստով է խոսվել։ Սա ճշմարիտ է, տողերիս հեղինակն այն ամբողջությամբ լսել է երկու անգամ և բացարձակապես վիրավորական որևէ բան չի նկատել, պարզապես խոսվում է երկրում իշխող մտածողության մասին։ Հոդվածում շեշտվում է, որ տարակարծությունը երկրի կառավարման հարցում ամենասովորական երևույթն է ողջ աշխարհում, բնական են նաև զինվորականների ու դիվանագետների միջև տարաձայնությունները։ Հոդվածագիրն այնուհետև շեշտում է, որ պետք չէ սահմանափակումների վերացումը զոհաբերել խեղաթյուրված մի ձայնագրության, ինչպես ասում է հայտնի առածը՝ «Ղեյսարիեի շուկան վառել հանուն մի թաշկինակի»։ Հոդվածը եզրափակելով՝ հեղինակը նշել է՝ արժե՞ արդյոք հանուն մի քանի ավել քվեի այժմ, երբ Իրան-5+1-ի համաձայնության հակառակորդները ջանք ու եռանդ չեն խնայում դրա վերականգնումն արգելակելու ուղղությամբ, թիկունքից հարվածենք Իրանի պատվիրակությանը։

ԶԱՐԻՖԻ ՈՒ ԼԵՅԼԱԶԻ ՀԱԿԱԶԴԵՑՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

Ապրիլի 28-ին Իրանի ԱԳ նախարար Զարիֆն instagram-ի իր էջում գրառմամբ  արձագանքել է ձայնագրության հրապարակմանը, ափսոսանք հայտնել թյուրըմբռնման ու այն շահարկումների առարկա դարձնելու համար։ Նա շեշտել է, թե իր՝ դիվանագիտության ու «ռազմադաշտի» մասին ասածները տեսական դիսկուրսի շրջանակներում են ԻԻՀ-ի արտաքին հզորության երկու թևերի վերաբերյալ։ Սակայն դա դարձել է պատրվակ, որպեսզի այն իջեցնեն հպարտ զինվորականների ու համարձակ դիվանագետների երկատման մակարդակի։ Նա նշել է նաև, որ Սոլեյմանիի ու իր 20-ամյա բարեկամական կապերը եղել են սրտագին ու ջերմ, ապա տարակուսանք է հայտնել, թե ինչպես է գաղտնի ձայնագրությունը հասել «աշխարհի մյուս ծայրը»։ Նա նաև ափսոսանք է հայտնել, որ դիվանագիտության ու «ռազմադաշտի» համադրության անհրաժեշտության վերաբերյալ տեսական, գաղտնի դիսկուրսը, ինչի նպատակն օգտակար փորձառությունների փոխանցումն է հաջորդ իշխանություններին, վերածվել է ներքին վեճի ու «քաշքշուկի», իսկ որոշ երևույթների սրտացավ ու ազնիվ շեղումը ներկայացվել է որպես անձի քննադատություն[14]։

Հարցազրույցի հեղինակ, վերլուծաբան Լեյլազը ևս, instagram-ի ուղիղ եթերում  անդրադառնալով ձայնագրության հրապարակմանը, շեշտել է, որ ցանկանում է տեսնել, թե արդյոք Տեղեկատվության նախարարությունն ի զորու է հայտնաբերել տեսագրությունը գողացող մարդուն, հնչեցնել անունը, թե Նաթանզի դեպքի օրինակով սպասելու է մինչև այն պայթի, հետո անունը հայտարարի։ Նա, հենվելով նշյալ գերատեսչության վրա, հավելել է, թե այն ընդունակ է միայն լսելու Լեյլազի հեռախոսային խոսակցությունները, ապա շեշտել, որ ձայնագրությունը հրապարակողը պետք է պատժվի[15]։

ԱՅԼ ԵՐԿՐՆԵՐԻ ՀԵՏ ՓՈԽԱՌՆՉՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ ՇՈՇԱՓԵԼԻ ԱԶԴԵՑՈՒԹՅՈՒՆ ՉԵՆ ԿՐԵԼ

Զարիֆը, հրապարակված ձայնագրությունում, ինչպես նշվեց, անդրադարձել է Իրան-5+1-ի  անդամ երկրների դիրքորոշումներին ու կատարած քայլերին, մասնավորապես Ռուսաստանին, ինչպես նաև այդ երկրի հետ համագործակցություններին  տարածաշրջանային հարցերում, որոնք, թերևս, քննադատական լույսի ներքո են ներկայացված։ Ուստի ենթադրվում էր, որ Մոսկվայի հակազդեցությունը համապատասխան է լինելու։ Սակայն Մոսկվայից հնչել է հավասարակշիռ և բավականին զուսպ արձագանք, որտեղ կարևորվել են Մոսկվա-Թեհրան պատմական փոխհարաբերությունները, ընդգծվել, որ ոմանք ձգտում են հարվածի տակ դնել դրանք։

Ապրիլի 29-ին Ռուսաստանի ԱԳ նախարարության խոսնակ Մարիա Զախարովան, անդրադառնալով Զարիֆի ձայնագրության արտահոսքին, շեշտել է, թե Ռուսաստանի համար չափանիշն Իրանի պաշտոնական դիրքորոշումն է, որի շրջանակներում Թեհրանը, բազմիցս բարձր գնահատելով Մոսկվայի գործելակերպը, JCPOA-ի առնչությամբ գոհունակություն է հայտնել։ Զախարովան ևս ձայնագրության տարածման համար ընտրված ժամանակը գնահատել է բանակցություններին հարվածող քայլ՝ հավելելով, որ Մոսկվան գիտի, թե դա ում ձեռքի գործն է։ Նա շեշտել է, որ Ռուսաստանի շահերը կամ գործընկերներին շահարկումների առարկա չի դարձնում, բայց և այնպես քննադատություն է հնչեցնում Զարիֆի հասցեին՝ նշելով, որ Մոսկվան իր գործընկերներին դատում է նրանց գործերով և ոչ թե չկշռադատված ու անընդունելի խոսքերով[16]։ Հավելենք, որ Զարիֆը ձայնագրությունում նշել է, որ Ռուսաստանն Իրանի հետ փոխհարաբերությունները գերադասում է այլ խողովակներով իրականացնել՝ երկրորդ պլան մղելով ԱԳ նախարարությանը։ Ռուսաստանի նման հակազդեցությունը մեծավ մասամբ պայմանավորված է այդ երկրի ԱԳ նախարարության պարզաբանումներով։

Իրանի ԱԳ նախարարության խոսնակը, դեռևս ապրիլի 26-ին անդրադառնալով Ռուսաստանի առնչությամբ հարցազրույցում արծարծված տեսակետներին, նշել էր, թե դրանք լոկ փորձագիտական տեսակետներ են, իսկ պաշտոնական տեսակետները ձևավորվում են այդօրինակ տարբեր, երբեմն նաև միմյանց հակասող տեսակետների, խոսույթների համագումարի արդյունքում, որը հայտարարվում է ԱԳ նախարարության ու այդ երկրի նախագահի կողմից։ Նա ընդգծել է նաև, որ Զարիֆը ռուս-իրանական փոխհարաբերությունների ընդլայնման ճարտարապետներից է, ապա հավելել, թե նա բազմիցս այցելել է Ռուսաստան, երկու երկրների փոխառնչությունները զգալիորեն ընդլայնվել են, և այդ միտումը շարունակվել է՝ ի հեճուկս որոշ ԶԼՄ-ների խանդավառության, ինչը որևէ ազդեցություն չի ունենալու երկու երկրների փոխհարաբերությունների զարգացման վրա[17]։

Հրապարակված ձայնագրությունում Զարիֆը, խոսելով JCPOA-ի մասին և դժգոհելով դիվանագիտությունը երկրորդ պլան մղելու առնչությամբ, անդրադարձել է ԱՄՆ նախկին պետքարտուղար Ջոն Քերիին, ով այժմ Ջո Բայդենի գլխավորած կառավարությունում՝  Ազգային անվտանության խորհրդում, կլիմայի փոփոխության հարցերով պատասխանատուն է։ ԱՄՆ Կոնգրեսում հանրապետական սենատորների ու ներկայացուցիչների պալատի որոշ անդամների խիստ զայրացրել է այն, որ Սիրիայում Իրանի ուժերի դիրքերի վրա Իսրայելի կողմից 200 անգամ կրակ բացելու մասին  Զարիֆին հայտնել է Քերին, ուստի պահանջում են նրա անհապաղ հրաժարականը։ Սա այն դեպքում, երբ Քերին իր թվիթերյան էջում հերքել է Զարիֆի խոսքերը, շեշտել, որ երբեք նրա հետ Իսրայելի գաղտնի գործողությունների մասին չի խոսել[18]։ Իսկ Պետքարտուղարության խոսնակ Նեդ Փրայսն այդ առնչությամբ շեշտել է, որ ընդհանրապես արտահոսքի տեղեկությունների հավաստիությունը կասկածելի է և հավելել, որ եթե այն ժամանակվա մամուլի ասուլիսներին հայացք նետենք, կտեսնենք, որ այդ տեղեկությունները բնավ էլ գաղտնի չեն եղել։ 

Հավելենք, որ ինչպես նշում են արևմտյան ԶԼՄ-ները, Իսրայելը երբեք ջանք չի գործադրել հերքելու Սիրիայում իրեն վերագրվող հարձակումները։ Ավելին, նշվում է, որ իսրայելցի բարձրաստիճան պաշտոնյաները 2018թ․ սեպտեմբերի 13-ին հայտարարել են, թե շուրջ մեկուկես տարվա ընթացքում այդ երկրի բանակն ավելի քան 200 հարձակում է իրականացրել Սիրիայում իրանական օբյեկտների ու դիրքերի դեմ[19]։  Այլ խոսքով՝ հաշվի առնելով պաշտոնական Վաշինգտոնի հայտարարությունները՝ ձայնագրությունը որևէ լուրջ ազդեցություն չի ունեցել այդ երկրի իրանյան քաղաքականության վրա, և որ JCPOA-ի վերականգնման առնչությամբ ջանքերը շարունակվում են։

Ինչպես հայտնի է, Սաուդյան Արաբիան ի սկզբանե դեմ է եղել և այսօր էլ չի փոխել իր դիրքորոշումը JCPOA-ի վերաբերյալ։ Հրապարակված ձայնագրությունում ևս Զարիֆը խոսել է այդ երկրի կողմից դժվարություններ հարուցելու ջանքերի մասին։ Նա խոսել է նաև Եմենի հարցում Էր Ռիյադի ոչ կառուցողական դիրքորոշման ու հրադադարի առնչությամբ պայմանավորվածությունը խախտելու մասին։ Հետևաբար կարելի էր ենթադրել, որ ձայնագրությունը կարող էր բացասաբար անդրադառնալ Իրաքի միջնորդությամբ երկու երկրների փոխհարաբերությունների բարելավման շուրջ գաղտնի բանակցությունների վրա։ Դրանք տեղի են ունեցել ապրիլի 9-ին Բաղդադում։ Վերջինս հաստատել է դա, սակայն Էր Ռիյադը պաշտոնապես հերքել է։

Իրան-Սաուդյան Արաբիա փոխհարաբերություններն ընդհատվել են 2016թ․ հունվարից, երբ Սաուդյան Արաբիայում հայտնի շիա հոգևորական Նամիր ալ Նամիրին մահապատժի ենթարկելու առնչությամբ Թեհրանում ցուցարարները գրավեցին այդ երկրի դեսպանությունը, ինչը Զարիֆը ձայնագրությունում ոչ միայն սխալ, այլև դավաճանական է գնահատել։ Ստեղծված իրավիճակում Սաուդյան Արաբիայի թագաժառանգ Մոհամեդ բին Սալմանը, ով երկրի դե ֆակտո ղեկավարն է, հայտնի է նաև խիստ հակաիրանական հայացքներով, ապրիլի 27-ին հեռուստազրույցի ժամանակ, ինչպես գնահատում են փորձագետները, ակնհայտ «խաղաղասիրական» երանգով ընդգծել է, թե Էր Ռիյադը ցանկանում է Իրանի հետ ունենալ «լավ ու հատուկ» փոխհարաբերություններ։ Նա չի պատասխանել գաղտնի բանակցությունների վերաբերյալ հեռուստալրագրողի հարցին, բայց նշել է, որ տարածաշրջանի ու միջազգային գործընկերների հետ ջանքեր են գործադրում Իրանի «բացասական վերաբերմունքների» հարցը լուծելու ուղղությամբ։ Սալմանը հավելել է նաև, թե Էր Ռիյադը չի ցանկանում, որ Իրանի վիճակն ավելի վատթարանա, այլ ընդհակառակը՝ ցանկանում է, որ Իրանը բարգավաճի և  տարածաշրջանին ու աշխարհին բարօրություն բերի[20]։ Էր Ռիադի խոսույթի նման փոփոխությունը, թերևս, պայմանավորված է Եմենի հարցի կարգավորմամբ, որտեղ երկրները միջնորդավորված պատերազմի մեջ են, և Իրանի ազդեցությունը հուսիների վրա անժխտելի փաստ է։ Չի կարելի բացառել նաև,  որ հրապարակված ձայնագրությունը ոչ թե բացասական, այլ ինչ-որ չափով դրական ազդեցություն է ունեցել՝ հաշվի առնելով դեսպանության սխալ համարելը։ 

***

Նախագահության ռազմավարական հետազոտությունների կենտրոնի հովանու ներքո իրականացվող նախագծի շրջանակներում, գաղտնի դասակարգմամբ, Իրանի ԱԳ նախարարի յոթժամյա ձայնագրությունից հրապարակվել է երեքժամյա հատված, որը վերաբերում է Իրանի ԱԳ նախարարության օրակարգային ու, թերևս, հրատապ հարցերին։ Ինչպես օրինակ, JCPOA-ի վերականգնման շուրջ բանակցություններն են, որոնք զգալի տեղ են գրավել ձայնագրությունում և խիստ կարևոր են Թեհրանի համար՝ ընդհանրապես, իսկ շուտափույթ լուծումը՝ բարենորոգչա-չափավորական թևի՝ մասնավորապես, քանի որ հարցի լուծումը նշանակալի դեր կունենա վերջիներիս համար նախագահական ընտրություններին։ Ահա թե ինչու է նախագահ Ռոհանիին մտահոգել առաջին հերթին հենց այդ հարցը, ինչը կապել է ներքին հնարավոր պառակտման հետ։

Իրականում էլ, կարելի է նշել, որ ձայնագրության հրապարակումը խիստ սրել է  համակարգում առկա քաղաքական ուժերի՝ պահպանողական ու բարենորոգչա-չափավորական թևերի միջև տարաձայնությունները, Սոլեյմանիի հետ Զարիֆի համակարծիք չլինելը, երկրում արդեն իշխող դարձած ընտրական մթնոլորտում պահպանողականների համար դարձել է մրցակցի դեմ հարվածային զենք։

Բացի այդ այս առումով նշանակալից են նաև Ռուսաստանի ու Չինաստանի հետ փոխհարաբերությունների վերաբերյալ Զարիֆի տեսակետները, որտեղ առկա են քննադատություններ։ Մինչդեռ պահպանողականները խիստ կարևորում են այդ երկրների հետ ռազմավարական մակարդակի փոխառնչությունները, նախագահ Ռոհանիի կառավարությանը և մասնավորապես Զարիֆին մեղադրում արևմտամետության համար, ահավասիկ խորհրդարանի խոսնակ Ղալիբաֆը, ով խիստ շահագրգիռ է Մոսկվայի հետ փոխհարաբերությունների սերտացմամբ։ Ավելին, նա ընթացիկ տարվա փետրվարի սկզբներին Մոսկվա կատարած այցից հետո հայտարարել էր, թե առաջիկա երկու շաբաթվա ընթացքում սկսվելու են Իրանի՝ ԵԱՏՄ-ին անդամակցելու շուրջ բանակցությունները, սակայն հետո լռություն տիրեց։

Ինչպես նշվել է վերևում, Ղալիբաֆը, որոշ հանգամանքներով պայմանավորված, այդ թվում նախագահի՝ նրա թեկնածության հավանականությամբ, խստագույնս քննադատություններ է հնչեցրել խնդրո առարկայի վերաբերյալ։ Ավելին, նա, ակնարկելով Զարիֆին ու համախոհերին, շեշտել է, թե վերջին իրադարձությունները պատճառ կդառնան, որ արևմտամետները վերջնականապես խայտառակվեն ու արմատախիլ լինեն երկրից[21]։ 

Չինաստանի դեպքում էլ բարենորոգիչները մեղադրվել են 25-ամյա համաձայնության հարցում պասիվություն դրսևորելու համար, դարձել պահպանողականների սուր քննադատությունների  թիրախ։ Այլ կերպ ասած՝ թեև Մոսկվայի հակազդեցությունը ձայնագրության հրապարակմանը հավասարակշիռ է, իսկ Չինաստանը, թերևս, լռել է, սակայն բացառված չէ, որ վերջիններս շահագրգիռ լինեն JCPOA-ի վերականգնման ձգձգմամբ մինչև Իրանի նախագահական ընտրությունների ավարտը։

Ահավասիկ, Ռուսաստանը բանակցությունների վերջին փուլից հետո, ի տարբերություն Իրանի լավատեսության, հայտնել է, թե լուրջ դժվարություններ կան և ձեռքբերումները շոշափելի չեն։ Մինչդեռ, թեև Թրամփի կողմնակիցներն ու հանրապետական սենատորները խիստ բացասաբար են ընկալել  հրապարակման մեջ Ջոն Քերիի մասին տեղեկությունը, սակայն պաշտոնական Վաշինգտոնը գերադասել է տեղեկության արտահոսքին լուրջ չվերաբերվել։ Քերիին վերագրվող մեղադրանքի առնչությամբ էլ ընդգծել  է, որ այդ մասին տեղեկությունները բնավ էլ գաղտնի չեն եղել։

Այլ խոսքով՝ «Իրան ինտերնեշնըլի» հրապարակումը, կարելի է ասել, որ գլխավորապես լուրջ ազդեցություն է ունեցել Իրանի ներքաղաքական զարգացումների վրա, խորացրել քաղաքական ուժերի միջև տարաձայնությունները, և գուցե դրանք նախագահական ընտրությունների վրա կունենան որոշիչ ազդեցություն։ Թեև Զարիֆը տարբեր առիթներով ձայնագրության մեջ նշում է, թե չի ցանկանում որպես նախագահի թեկնածու մասնակցել ընտրություններին, բայց և այնպես նա դիտվում է որպես չափավորա-բարենորոգչական թևի հնարավոր թեկնածուներից մեկը։ Այժմ ոմանք դա ոչ արդիական թեմա են համարում՝ տեղի ունեցածը գնահատելով նրա քաղաքական կարիերայի ավարտ, իսկ ոմանք էլ, ընդհակառակը, նշում են, որ ստեղծված իրավիճակը կնպաստի ընտրություններին նրա հաջողությանը։

Սակայն մայիսի 2-ին, թերևս, վերջնականապես դրվեց Զարիֆի քաղաքական կարիերայի վերջակետը։ Հեղափոխության առաջնորդը, խոսելով տեղի ունեցածի մասին և խիստ քննադատելով նրան, հայտնել է, որ «շատ մեծ սխալ» է գործել։ Թեև Զարիֆը խոնարհաբար ներողություն է հայցել առաջնորդին նեղացնելու առնչությամբ, սակայն հաշվի առնելով որոշ հանգամանքներ՝ դա չի հանգեցրել հրաժարականի։ Իրերն իրենց անուններով կոչելով՝ Շարիաթմադարիի խոսքով՝ ինքնազոհողության է գնացել և 61 տարեկանում քաղաքականապես անցել թոշակի, ինչը ենթադրելի էր հենց Շարիաթմադարիի խմբագրականից։

Էմմա Բեգիջանյան

Իրանագետ, ՄԱՀՀԻ ասոցացված փորձագետ

«Ժողովրդավարություն, անվտանգություն և արտաքին քաղաքականություն» ծրագիր (NED)

Միջազգային և անվտանգության հարցերի հայկական ինստիտուտ (ՄԱՀՀԻ)


[1] Զարիֆի արտահայտած տեսակետները փաստերի արձանագրության նպատակ են ունեցել, https://www.isna.ir/news/1400020603681/%DA%AF%D9%81%D8%AA-%D9%88%DA%AF%D9%88%DB%8C-%D8%B8%D8%B1%DB%8C%D9%81-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AB%D8%A8%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D9%86%D8%A7%D8%AF-%D8%A8%D9%88%D8%AF-%D8%A7%D9%82%D8%AF%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%AA-%D8%B5%D9%87%DB%8C%D9%88%D9%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D9%87%D8%A7-%D8%A8%DB%8C-%D9%BE%D8%A7%D8%B3%D8%AE

[2] Նույն տեղում։

[3] Զարիֆի ձայնագրությունը գողացվել է․ Ռոհանիի կարգադրությունը Տեղեկատվության նախարարին հարցն ուսումնասիրելու մասին, https://mashreghnews.ir/news/1209393/%D9%81%D8%A7%DB%8C%D9%84-%D8%B5%D9%88%D8%AA%DB%8C-%D8%B8%D8%B1%DB%8C%D9%81-%D8%A8%D9%87-%D8%B3%D8%B1%D9%82%D8%AA-%D8%B1%D9%81%D8%AA-%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D9%88%D8%B1-%D8%B1%D9%88%D8%AD%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%88%D8%B2%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%D8%B7%D9%84%D8%A7%D8%B9%D8%A7%D8%AA-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C

[4] «Քեյհան» օրաթերթ, ԱՄՆ կառավարությանը հրաժեշտ ու ներողության հայցում, 28 ապրիլի, 2021թ․։

[5] Ռոհանի․ Ձայնագրության հրապարակման նպատակը միջուկային ծրագրերի շուրջ բանակցությունների «հաջողությունը» հարվածի տակ դնելն է, https://www.radiofarda.com/a/iran-rohani-says-zarif-audio-file-published-to-harm-nuclear-talks/31226767.html

[6] Զարիֆի՝ հրապարակված հարցազրույցն ամբողջությամբ, https://www.youtube.com/watch?v=Q-J8QuYE5vI

[7] Նույն տեղում։

[8] Զարիֆի՝ հրապարակված հարցազրույցն ամբողջությամբ, https://www.youtube.com/watch?v=Q-J8QuYE5vI

[9] ԱՄՆ կառավարությանը հրաժեշտ ու ներողության հայցում, https://www.farsnews.ir/news/14000207001024/%D9%BE%D9%88%D8%B2%D8%B4-%D9%87%D9%85%D8%B1%D8%A7%D9%87-%D8%A8%D8%A7-%D8%AE%D8%AF%D8%A7%E2%80%8C%D8%AD%D8%A7%D9%81%D8%B8%DB%8C-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA-%D8%A7%D8%B2-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7

[10] Զարիֆի ձայնագրության արտահոսքի համար գլխավոր մեղադրյալը Հեսամըդդին Աշնան է, https://www.tasnimnews.com/fa/news/1400/02/07/2492649/%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%AF%DB%8C%D9%86-%D8%A2%D8%B4%D9%86%D8%A7-%D9%85%D8%AA%D9%87%D9%85-%D8%B1%D8%AF%DB%8C%D9%81-%D8%A7%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%81%D8%B4%D8%A7%DB%8C-%D9%81%D8%A7%DB%8C%D9%84-%D8%B5%D9%88%D8%AA%DB%8C-%D8%B8%D8%B1%DB%8C%D9%81

[11] Սաաիդ Լեյլազ․ Ձայնագրությունը հրապարակողը պետք է պատժվի, https://www.rfi.fr/fa/%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86/20210428-%D8%B3%D8%B9%DB%8C%D8%AF-%D9%84%DB%8C%D9%84%D8%A7%D8%B2-%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AF-%DA%86%D9%88%D8%A8-%D8%AF%D8%B1-%D8%A2%D8%B3%D8%AA%DB%8C%D9%86-%DA%A9%D8%B3%DB%8C-%DA%A9%D8%B1%D8%AF-%DA%A9%D9%87-%D9%81%D8%A7%DB%8C%D9%84-%D8%B5%D9%88%D8%AA%DB%8C-%D8%B1%D8%A7-%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%B4%D8%B1-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%AA

[12] Պահպանողականների խիստ հակազդեցությունները․ դավաճաններին ներկայացնելու ենք դատական իշխանությանը, https://aftabnews.ir/fa/news/706435/%D9%88%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%B4-%D8%AA%D9%86%D8%AF-%D8%A7%D8%B5%D9%88%D9%84%DA%AF%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%87-%D9%81%D8%A7%DB%8C%D9%84-%D8%B5%D9%88%D8%AA%DB%8C-%D8%B8%D8%B1%DB%8C%D9%81-%D8%A7%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%AF-%D8%AE%D8%A7%D8%A6%D9%86-%D8%B1%D8%A7-%D8%A8%D9%87-%D9%82%D9%88%D9%87%E2%80%8C%D9%82%D8%B6%D8%A7%DB%8C%DB%8C%D9%87-%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%DA%A9%D9%86%DB%8C%D9%85

[13] Զարիֆին «փչացնելու» ցունամիից հետո անհրաժեշտ է խորհել, https://www.irna.ir/news/84309889/%D8%B6%D8%B1%D9%88%D8%B1%D8%AA-%D8%AA%D8%A7%D9%85%D9%84-%D9%BE%D8%B3-%D8%A7%D8%B2-%D8%B3%D9%88%D9%86%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%AA%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D8%A8-%D8%B8%D8%B1%DB%8C%D9%81

[14] Զարիֆ․ «Ռազամադաշտն» ու դիվանագիտությունը միմյանց լրացնող եմ համարում, չեմ հասկանում՝ ինչպես է ձայնագրությունը հայտնվել աշխարհի մյուս ծայրում, https://www.radiofarda.com/a/iran-zarif-reacts-to-audio-file-soleimani-diplomacy-secret/31226740.html

[15] Սաաիդ Լեյլազ․ Ձայնագրությունը հրապարակողը պետք է պատժվի, https://www.rfi.fr/fa/%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86/20210428-%D8%B3%D8%B9%DB%8C%D8%AF-%D9%84%DB%8C%D9%84%D8%A7%D8%B2-%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AF-%DA%86%D9%88%D8%A8-%D8%AF%D8%B1-%D8%A2%D8%B3%D8%AA%DB%8C%D9%86-%DA%A9%D8%B3%DB%8C-%DA%A9%D8%B1%D8%AF-%DA%A9%D9%87-%D9%81%D8%A7%DB%8C%D9%84-%D8%B5%D9%88%D8%AA%DB%8C-%D8%B1%D8%A7-%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%B4%D8%B1-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%AA

[16] Ռուսաստանի հակազդեցությունը Զարիֆի հարցազրույցին․ Մեզ համար չափանիշ են Իրանի պաշտոնական դիրքորոշումները, https://www.radiofarda.com/a/31230188.html

[17] Զարիֆի արտահայտած տեսակետները փաստերի արձանագրության նպատակ են ունեցել, https://www.isna.ir/news/1400020603681/%DA%AF%D9%81%D8%AA-%D9%88%DA%AF%D9%88%DB%8C-%D8%B8%D8%B1%DB%8C%D9%81-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AB%D8%A8%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D9%86%D8%A7%D8%AF-%D8%A8%D9%88%D8%AF-%D8%A7%D9%82%D8%AF%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%AA-%D8%B5%D9%87%DB%8C%D9%88%D9%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D9%87%D8%A7-%D8%A8%DB%8C-%D9%BE%D8%A7%D8%B3%D8%AE

[18] Ջոն Քերին հերքել է Զարիֆի հետ Սիրիայի վրա Իսրայելի օդուժի հարձակումների մասին երկխոսությունը, https://www.radiofarda.com/a/john-kerry-denies-ever-discussing-the-israeli-strikes-in-syria-with-zarif/31225015.html

[19] Նույն տեղում։

[20] Մոհամեդ բին Սալման․ Ցանկանում ենք Իրանի հետ լավ փոխհարաբերություններ ունենալ, https://www.dw.com/fa-ir/%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%A8%D9%86-%D8%B3%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%87%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D8%A8%D8%B7-%D8%AE%D9%88%D8%A8-%D8%A8%D8%A7-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%87%D8%B3%D8%AA%DB%8C%D9%85/a-57357447

[21] Սաաիդ Լեյլազ․ Ձայնագրությունը հրապարակողը պետք է պատժվի,

https://www.rfi.fr/fa/%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86/20210428-%D8%B3%D8%B9%DB%8C%D8%AF-%D9%84%DB%8C%D9%84%D8%A7%D8%B2-%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AF-%DA%86%D9%88%D8%A8-%D8%AF%D8%B1-%D8%A2%D8%B3%D8%AA%DB%8C%D9%86-%DA%A9%D8%B3%DB%8C-%DA%A9%D8%B1%D8%AF-%DA%A9%D9%87-%D9%81%D8%A7%DB%8C%D9%84-%D8%B5%D9%88%D8%AA%DB%8C-%D8%B1%D8%A7-%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%B4%D8%B1-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%AA

Իրանը պատրաստվում է Պարսից ծոց-Սև ծով տարանցիկ ուղու գործարկմանը

Հաշվի առնելով վերջերս Ever Given նավի պատճառով Սուեզի ջրանցքի արգելափակումը` տարածաշրջանի երկրները սկսել են ուշադրություն դարձնել առավել անվտանգ այլընտրանքային առևտրային ուղիներին: Այդպիսի միջազգային ճանապարհներից մեկը կարող է դառնալ Պարսից ծոցը Սև ծովին կապող տրանսպորտային միջանցքը, որի գաղափարը հնչեցրել է Իրանը` դեռևս 2016թ.:

Իրանի ճանապարհների և քաղաքային զարգացման նախարարության ներկայացուցիչը հայտարարել է, որ այդ ուղին գործարկվելու է առաջիկայում: Գերատեսչության տարանցման հարցերով գլխավոր տնօրեն Ամին Տարաֆոյի խոսքով` տարանցիկ միջանցքը դեպի Սև ծով կառուցվելու է մասնակից-պետությունների միջև դիվանագիտական հարաբերությունների զարգացման և նրանց լոգիստիկ առավելություններ վերապահելու նպատակով:

Հաղորդվում է, որ ապրիլի 19-ին այս թեմայով հերթական բանակցություններն են ընթացել Հայաստանի, Հունաստանի, Իրանի, Վրաստանի և Բուլղարիայի ներկայացուցիչների միջև: Ընդգծվել է նաև նախագծին հետաքրքրված այլ երկրների մասնակցության հնարավորությունը:

Նկարը` © mediaholding100

Միացեք մեր Telegram ալիքին

Նոյեմբերի 9-ի հայտարարության մեջ Զանգեզուր, Սյունիք, միջանցք արտահայտություններ չկան. Փաշինյան

Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի գլխավորությամբ խորհրդակցություն է տեղի ունեցել Սյունիքի մարզպետարանում:

Խորհրդակցությանը մասնակցել են Ազգային անվտանգության ծառայության տնօրեն Արմեն Աբազյանը, Տարածքային կառավարման և ենթակառուցվածքների նախարար Սուրեն Պապիկյանը, Ոստիկանության պետ Վահե Ղազարյանը, Սյունիքի մարզպետ Մելիքսեթ Պողոսյանը, փոխմարզպետերը, 4-րդ բանակային կորպուսի հրամանատար, գեներալ-մայոր Արտակ Բուդաղյանը, Սյունիքի մարզի ՀՀ ՊՆ N զորամասի հրամանատար Արգամ Գևորգյանը, իրավապահ մարմինների մարզային վարչությունների ղեկավարները:

Իր խոսքում վարչապետ Փաշինյանը նշել է.

«Բարև ձեզ, հարգելի գործընկերներ: Այսօր մեր հերթական մարզային խորհրդակցությունը տեղի է ունենում Սյունիքի մարզում:

44-օրյա պատերազմից հետո Սյունիքի մարզի շուրջ, առավել ևս անվտանգային իրավիճակի, իրադրության փոփոխություն ունենք, և այդ իրադրությունն էլ ավելի սրվում է Ադրբեջանի ղեկավարության կողմից արվող սադրիչ և անկանոն, հակասական հայտարարություններով: Ընդ որում, ուզում եմ ձեր ուշադրությունը հրավիրել այն փաստի վրա, որ այդ հայտարարությունները հակասում են մեկը մյուսին: Մի կողմից՝ Ադրբեջանի ղեկավարությունը հայտարարում է, թե Հայաստանի նկատմամբ տարածքային պահանջներ և ակնկալիքներ չունի, մյուս կողմից՝ հայտարարում է ուժով Զանգեզուրի միջանցք բացելու մասին: Այսօր էլ Ադրբեջանի արտաքին գործերի նախարարությունն ստիպված էր հերքել Ադրբեջանի ղեկավարին՝ ասելով, որ խոսք չկա Հայաստանի տարածքի նկատմամբ ոտնձգությունների վերաբերյալ: Այնուամենայնիվ, իմ գնահատականն այն է, որ այդ հայտարարությունները սադրիչ են և պետք է արժանանան պատշաճ ուշադրության, արձագանքի և պատշաճ հակազդեցության, այդ թվում՝ միջազգային հարթակներում մեր երկրի դիվանագիտական առաքելությունների կողմից:

Բայց, մյուս կողմից, ուզում եմ կրկին ընդգծել հետևյալը -որպեսզի շահարկումների տեղիք չտանք — որ նոյեմբերի 9-ի հայտարարության մեջ Զանգեզուր, Սյունիք, միջանցք արտահայտություններ չկան: Խոսք է գնում տարածաշրջանային կոմունիկացիաների բացման մասին, և հունվարի 11-ի մոսկովյան հայտարարությամբ մենք հստակ արձանագրել ենք և մեկնաբանել ենք, թե ինչ պիտի տեղի ունենա՝ պիտի տեղի ունենա տարածաշրջանի հաղորդակցության ուղիների բացում:

Եթե Ադրբեջանը խոսում է «Զանգեզուրի միջանցքի» մասին, ուրեմն այդ նույն տրամաբանությամբ Հայաստանը կարող է խոսել «Նախիջևանի միջանցքի» մասին, հյուսիս-ադրբեջանական միջանցքի մասին: Որովհետև Ադրբեջանը, ըստ այդ պայմանավորվածության և գրավոր հրապարակված փաստաթղթերի, կարող է արժանանալ, կարող է ստանալ միայն այնպիսի «միջանցք», ինչպիսին Հայաստանը կստանա Ադրբեջանի տարածքով, այդ թվում Նախիջևանի տարածքով՝ և՛ բուն Ադրբեջանի տարածքով, և՛ Նախիջևանի տարածքով: Իսկ կոմունիկացիաների բացումը բոլորովին ուրիշ խնդիր է: Բ այց, այնուամենայնիվ, եթե անկեղծ լինեմ, իմ մեկնաբանությունն այն է, որ Ադրբեջանի ղեկավարությունը նման սադրիչ հայտարարություններով պարզապես ուզում է վիժեցնել գործընթացը, այսինքն՝ ուզում է հետ կանգնել պայմանավորվածություններից՝ լարելով, սրելով իրավիճակը տարածաշրջանում և շարունակելու համար Հայաստանի շրջափակման քաղաքականությունը:

Քանի որ նախկինում ամբողջական առիթ չի եղել, ես ուզում եմ նաև խոսել Սյունիքի այն սահմանագծի մասին, որը մենք ունենք: Ի՞նչ է տեղի ունեցել:

Գիտեք, 44-օրյա պատերազմը, ցավոք, մեզ համար այն ընթացքը չի ունեցել, որը կարող էինք ակնկալել: Եվ մի իրավիճակում, երբ մեր պաշտպանական կարողությունները բավարար և պատշաճ չէին, որոշում է կայացվել՝ Սյունիքի սահմանագիծը համապատասխանեցնել Հավաքական անվտանգության պայմանագրի սահմանագծին, որպեսզի մենք այդտեղ կոլեկտիվ անվտանգության համակարգերը կարողանանք աշխատեցնել:

Շատ քննարկվում է հայ-ռուսական ռազմավարական և ռազմաքաղաքական դաշինքը, և կրկին ուզում եմ ընդգծել, որ հայ-ռուսական ռազմաքաղաքական դաշինքը տարածվել է, համենայնդեպս — հիմա կա նաև այլ գործոն, իհարկե, ռուս խաղաղապահների գործոնը Լեռնային Ղարաբաղում՝ Արցախում — Հայաստանի մասով մինչ այս պահն էլ ռուս-հայկական ռազմաքաղաքական դաշինքը տարածվում է Հայաստանի Հանրապետության պետական սահմանները ներառյալ և այդ սահմաններից ներս:

Իսկ ինչպիսի՞ն են այդ սահմանները: Հատուկ ուզում եմ ընդգծել, որ այդ սահմանները Հայաստանի Հանրապետությունն ինքը որոշել է և տեղորոշել է — արդեն դրա մասին բազմիցս խոսել եմ — «Հայաստանի Հանրապետության վարչատարածքային բաժանման մասին» օրենքով՝ ընդունված 2010 թվականի մայիսի 24-ին, որտեղ վարչական սահմաններն են գծվել: Հիմա, այդ օրենքի հավելվածից ի՞նչ ենք կարդում, ի՞նչ են սահմանել՝

Հայաստանի Հանրապետության Սյունիքի մարզի Շուռնուխ գյուղական համայնքի վարչական սահմանների նկարագրությունը: Շուռնուխ գյուղական համայնքը գտնվում է մարզի արևելյան մասում: «Ա»-«Բ» հատվածով սահմանակից է պետական սահմանին (Ադրբեջանի Հանրապետություն): Հաջորդ պարբերությունը՝ Շուռնուխ-պետական սահման (Ադրբեջանի Հանրապետություն) սահմանագիծը՝ «Ա»-«Բ»: «Ա»-«Բ» հատվածով սահմանագիծը համընկնում է Հայաստանի Հանրապետության և Ադրբեջանի Հանրապետության պետական սահմանի հետ:

Հաջորդը՝ Հայաստանի Հանրապետության Սյունիքի մարզի Որոտան գյուղական համայնքի վարչական սահմանների նկարագրությունը: «Բ»-«Գ» հատվածով սահմանագիծը համընկնում է Հայաստանի Հանրապետության և Ադրբեջանի Հանրապետության պետական սահմանի հետ: Սա շատ կարևոր է ընդգծել, որովհետև Հայաստանի Հանրապետությունը ինքը, 2010 թվականին ընդունված օրենքով, նկարագրել է իր տարածքը, այն տարածքը, որտեղ Հավաքական անվտանգության պայմանագիրը գործում է:

Բոլորիս ուշադրությունն եմ ուզում հրավիրել, որ չի նշվել, որ սահմանագիծը համընկնում է Հայաստանի Հանրապետության և Արցախի Հանրապետության սահմանի հետ, այլ գրվել է, որ սահմանագիծը համընկնում է Հայաստանի Հանրապետության և Ադրբեջանի պետական սահմանի հետ: Եվ սրանք են այն շղթայական իրողությունները, որոնք բերել են այսօրվա ստատուս քվոյին:

Բայց, այնուամենայնիվ, մեր խնդիրը հետևյալն է, և ես ուզում եմ ընդգծել, որ ընդհանրապես Հայաստանի Հանրապետության սահմանների և, մասնավորապես, Սյունիքի մարզի սահմանների պահպանության և անվտանգության մակարդակը պետք է բարձրացնել: Հարցը պետք է բաժանել 2 մասի՝ առաջինը՝ սահմանի պահպանությունը, երկրորդը՝ երկրի անվտանգության պաշտպանությունը: Սահմանային անվտանգությունը, ինչպես արդեն պայմանավորվել ենք և կատարել ենք համապատասխան որոշումներ, պետք է իրականացնեն Ազգային անվտանգության ծառայության սահմանապահ զորքերը, իսկ արդեն անվտանգային հարցերով՝ բնականաբար, մեր բանակը, մեր Զինված ուժերը:

Ուզում եմ կրկին ընդգծել, որ Հայաստանի Հանրապետությունում արդեն իսկ սկսվել է Զինված ուժերի բարեփոխումների լայնածավալ ծրագիր, և այդ ծրագիրը մենք իրականացնում ենք Ռուսաստանի Դաշնության հետ: Մենք պետք է, այդ ծրագրի իրականացման և բարեփոխումների համատեքստում, հաշվի առնենք և հաշվի նստենք բոլոր հետևությունների հետ, որոնց առերեսվել ենք 44-օրյա պատերազմի ընթացքում:

Այո՛, մենք պետք է ունենանք ուժեղ բանակ: Մենք պետք է ունենանք այնպիսի բանակ, որը լինի արժանի դաշնակից և նաև Հայաստանի Հանրապետության անվտանգության և տարածքային ամբողջականության հիմնական երաշխավորը: Այս ճանապարհին Հայաստանի Հանրապետությանը որևէ մեկը չի կարող կանգնեցնել, առավել ևս, որ մենք մեր ռազմաքաղաքական, դաշնակցային հարաբերությունների համատեքստում անվտանգային որոշակի պարտավորություններ ունենք՝ նաև տարածաշրջանային նշանակության: Ուզում եմ ընդգծել, որ երբ խոսում ենք դաշնակցային պարտավորությունների մասին՝ ոչ միայն մեր նկատմամբ կան պարտավորություններ, այլև մենք նույնպես ունենք պարտավորություններ, և այս համատեքստում այդ պարտավորությունները պետք է լիարժեք ի վիճակի լինենք, կարողանանք կատարել, և Զինված ուժերի բարեփոխումները պիտի տեղավորվեն նաև այս տրամաբանության մեջ:

Շատ կարևոր է ընդգծել, որ Սյունիքի սոցիալ-տնտեսական հարցերը նույնպես գտնվում են մեր ուշադրության կենտրոնում: Գիտեք, որ Սյունիքի հարցերով զբաղվող աշխատանքային խումբ է ստեղծվել, այդ աշխատանքային խումբը կայացրել է որոշումներ, արդեն իսկ տեղի է ունենում առաջին ծրագրերի իրականացումը, բնակարանաշինության ծրագիր է իրականացվում Շուռնուխ համայնքում: Մենք այնտեղ բնակարանների կառուցում ենք մեկնարկում: Եվ կրկին մեկ կարևոր փաստ՝ եթե չեմ սխալվում, անկախությունից ի վեր, ինչպես, օրինակ, Տավուշի մարզի Չինարի գյուղում, այնպես էլ Սյունիքի մարզի Շուռնուխ համայնքում տուն չի կառուցվել:

Սա, իհարկե, շատ տխուր փաստ է, և շատ տխուր է այն, որ մենք տնաշինության ծրագիրն սկսում ենք ահա այս իրավիճակում և այս առիթով։ Մենք շարունակելու ենք սոցիալ-տնտեսական ծրագրերի իրականացումը Սյունիքի մարզում, և այս համատեքստում մեզ համար չափազանց կարևոր է անդրադարձ կատարել նաև այն հարցին, թե, մասնավորապես, հանքարդյունաբերության ոլորտում ինչ բարեփոխումներ ունենք իրականացնելու, որպեսզի Հայաստանի Հանրապետությունը՝ որպես պետություն և Հայաստանի Հանրապետության ժողովուրդը, հասարակությունը համոզված լինի, որ ազգային հարստությունից իրեն հասանելիք պատշաճ բաժնեմաս, չափաբաժին է ստանում և ոչ թե դա, այնուամենայնիվ, գտնվում է անձանց վերահսկողության տիրույթում։

Ուզում եմ անդրադառնալ նաև այսօր Մեղրիում տեղի ունեցած միջադեպին։ Հստակ է, որ տեղի է ունեցել օրենքի խախտում, և ես ակնկալում եմ, որ հանրապետության իրավապահ մարմինները շատ հստակ և կոշտ կերպով կարձագանքեն, որովհետև չի կարելի թույլ տալ, որ մարդկանց փոքր խմբակ ուղղակի ստեղծի տպավորություն, և ընդհանրապես անկախ տպավորությունից՝ չի կարելի թույլ տալ, որ անպատժելիության մթնոլորտ գոյություն ունենա Հայաստանի Հանրապետությունում։ Պարոն Աբազյան և պարոն Ղազարյան, դուք հիմա այստեղ եք, ակնկալում եմ, որ շատ կտրուկ և հատուկ գործողություններով այս հարցը կլուծվի, և մեղավորները, հանրության համար տեսանելի ձևով, կկանչվեն պատասխանատվության»։

Իրավապահ մարմինների մարզային կառույցների ներկայացուցիչները տեղեկացրել են, որ դեպքի հետ կապված մամուլի հաղորդագրությունները համապատասխանաբար հանվել են և ուղարկվել են Ոստիկանություն՝ 180-181-րդ հոդվածներով քրեական դատավարությամբ նախատեսված ընթացքը որոշելու։ Այս պահի դրությամբ արդեն Քրեական օրենսգրքի 258-րդ հոդվածի 3 մասի հատկանիշներով հարուցված է քրեական գործ, և Ոստիկանությունից նյութերը, ըստ ընթացակարգի, պետք է արդեն ուղարկվեն Քննչական կոմիտե:

Հաջորդիվ խորհրդակցության ընթացքում քննարկվել են Սյունիքի մարզի սոցիալ-տնտեսական վիճակին, մասնավորապես, գյուղոլորտի` արոտավայրերի, խմոցիների կառուցման, ենթակառուցվածքների, ճանապարհաշինության, լայնածավալ այգեգործության զարգացման ծրագրերին վերաբերող հարցեր:

Վարչապետը կարևորել է Սյունիքում բնակիչների համար անհրաժեշտ պայմանների ապահովումը, որոնք կնպաստեն բարեկեցության ապահովմանն ու զարգացմանը: Այս համատեքստում Նիկոլ Փաշինյանը պատասխանատուներին տվել է կոնկրետ հանձնարարականներ:

Միացեք մեր Telegram ալիքին

Ախալքալաքում կարող է տեղակայվել թուրքական ռազմաբազան

Ռեալիստ տեղեկատվական գործակալությունը ( ИА Реалист ), հղում անելով Թբիլիսիի իր աղբյուրներին, հաղորդում է, որ Թուրքիան մտադիր է Վրաստանում` Ախալքալաքում (Ջավախք), իր ռազմաբազան տեղակայել: Այստեղ, ինչպես հիշում ենք, մինչև 2007 թվականը տեղակայված է եղել ռուսական 62-րդ ռազմաբազան:

Հայտնի է, որ Վրաստանի բոլոր ավիաբազաները և ռազմական այլ կառույցներ վերանորոգել են թուրքական ընկերությունները, ինչից հետո դրանք հայտնվել են թուրքական վերահսկողության ներքո: Ախալքալաքի դեպքում նույնպես, ինչպես նշվում է, թուրքական ընկերություններն են ներգրավված:

Աղբյուրի հաղորդմամբ` վերանորոգման աշխատանքներն արդեն մեկնարկել են:

Հեղինակն ընդգծում է, որ Ռուսաստանը ոչ թե հեռացել է Վրաստանից, այլ զիջել է Թուրքիային: Որպես այդօրինակ զիջումների հետևանք է նշվում թուրք-ադրբեջանական ագրեսիան Արցախի և Հայաստանի նկատմամբ:

Նկարը` © JAM news

Միացեք մեր Telegram ալիքին

Հայաստանը և Իրաքը պաշտպանության ոլորտում կհամագործակցեն

Մարտի 24-ին պաշտոնական այցով Հայաստան է ժամանել Իրաքի Հանրապետության պաշտպանության նախարար Ջումաա Ինադ Սաադուն Խատտաբի գլխավորած պատվիրակությունը։

Մարտի 25-ին ՀՀ պաշտպանության նախարարությունում տեղի ունեցած դիմավորման պաշտոնական արարողությունից հետո կայացել է Հայաստանի Հանրապետության և Իրաքի Հանրապետության պաշտպանության նախարարների առանձնազրույցը, որին հաջորդել է պատվիրակությունների կազմով հանդիպումը։

Զրուցակիցները քննարկել են պաշտպանության բնագավառում Հայաստանի և Իրաքի երկկողմ համագործակցության հեռանկարները, կարևորել փոխադարձ հետաքրքրություն ներկայացնող մի շարք ոլորտներում փոխգործակցության հնարավորությունները` փորձի փոխանակում, կանոնավոր ռազմաքաղաքական խորհրդակցություններ, ռազմատեխնիկական համագործակցություն։

Հանդիպման ընթացքում քննարկվել են նաև տարածաշրջանային անվտանգության խնդիրներին առնչվող հարցեր: ՀՀ պաշտպանության նախարար Վաղարշակ Հարությունյանը ներկայացրել է ռազմական գործողությունների արդյունքում ստեղծված իրավիճակը և դրանց դադարեցումից հետո ձեռք բերված պայմանավորվածությունների կատարման ընթացքը:

ՀՀ պաշտպանության նախարար Վաղարշակ Հարությունյանը և Իրաքի Հանրապետության պաշտպանության նախարար Ջումաա Ինադ Սաադուն Խատտաբը ստորագրել են Հայաստանի Հանրապետության պաշտպանության նախարարության և Իրաքի Հանրապետության պաշտպանության նախարարության միջև պաշտպանության բնագավառում համագործակցության մասին մտադրությունների վերաբերյալ համաձայնություն, որով սահմանվել են փոխադարձ հետաքրքրություն ներկայացնող համագործակցության 13 ոլորտներ:

Փաստաթղթով նախատեսվում է նաև նախապատրաստել և ստորագրել Հայաստանի Հանրապետության պաշտպանության նախարարության և Իրաքի Հանրապետության պաշտպանության նախարարության միջև պաշտպանության բնագավառում համագործակցության մասին փոխըմբռնման հուշագիր։

Իրաքի Հանրապետության պաշտպանության նախարարի գլխավորած պատվիրակությունը մարտի 25-ին այցելել է նաև Ծիծեռնակաբերդի հուշահամալիր, հարգանքի տուրք մատուցել Հայոց ցեղասպանության սրբադասված նահատակների հիշատակին։

Նկարը` © ՀՀ ՊՆ \ Հայաստանի և Իրաքի պաշտպանության նախարարները

Միացեք մեր Telegram ալիքին

Սև ծովում մեկնարկել են ՆԱՏՕ-ի զորավարժությունները

Հյուսիսատլանտյան դաշինքի ռազմական խուսավարումների իրականացման կենտրոնը Ռումինիան է: Հաղորդվում է, որ զորավարժությունների նպատակը ռումինական ծովային ուժերի և ՆԱՏՕ-ի մյուս անդամ-պետությունների բանակների միջև փոխգործակցության ձևավորումն է:

Վարժանքների ընթացքում մշակվելու են դաշինքի հնարավոր ռազմածովային գործողության բոլոր փուլերը` հավանական աշխարհաքաղաքական ճգնաժամի պայմաններում: Սև ծովում անցկացվող զորավարժություններին մասնակցում են շուրջ 2500 զինվորականներ 8 երկրներից` Ռումինիա, ԱՄՆ, Թուրքիա, Բուլղարիա, Իսպանիա, Լեհաստան և այլն:

Վերջին ամիսների ընթացքում սա Սև ծովում ՆԱՏՕ-ի առաջին զորավարժությունները չեն: Շաբաթվա սկզբում Թուրքիան, Ռումինիան և Իսպանիան Ուկրաինայի ռազմածովային ուժերի նավերի հետ վարժանքներ են կատարել Օդեսայի մոտակայքում: Մարտի սկզբին Սև ծովում խուսավարումներ են կատարել դաշինքը 6 երկրներ, որոնց թվում` ԱՄՆ-ը և Ֆրանսիան:

Միևնույն ժամանակ Ղրիմում այս օրերին ընթանում են ռուսական օդադեսանտային զորքերի լայնածավալ զորավարժություններ, որոնց ընթացքում խաղարկվում է հակառակորդի ծովային դեսանտի ափիջեցման պարագայում ափամերձ հատվածի պաշտպանական խնդիրների իրականացումը:

Միացեք մեր Telegram ալիքին

Թուրքիան` Ադրբեջանում. դանդաղ օկուպացիա, տնտեսական և ռազմական կախվածություն

Թուրքիան, որն աշնանը պատերազմ հրահրեց Արցախի դեմ, Ադրբեջանին տրամադրած աջակցության դիմաց փորձում է նրան զրկել ինքնիշխանությունից: Էրդողանի աշխարհաքաղաքական նկրտումների շարքում են Բաքվի լիարժեք կախվածությունն Անկարայից, այդ թվում` տնտեսական ոլորտում:

Դանդաղ օկուպացիա

Թուրքիան Ադրբեջանում սկսել է ամրապնդվել դեռ ԽՍՀՄ փլուզումից անմիջապես հետո: Արցախյան պատերազմը, Ռուսաստանի ներքին խնդիրները, Ադրբեջանում առկա ներքաղաքական ու հասարակական իրավիճակն Անկարային հնարավորություն տվեցին ռազմական և քաղաքական առումներով ներկայություն ունենալ այնտեղ:

Սկսած 1992թ.-ից` ադրբեջանցի զինվորականներն ուսում են ստանում թուրքական ռազմական բուհերում: 1994թ. երկու երկրների միջև կնքվել է ռազմավարական գործընկերության և փոխադարձ օգնության համաձայնագիրը, որն էլ ավելի է խթանել ռազմական համագործակցությունը: 1996թ.-ից Ադրբեջանում գործում է թուրք խորհրդականների մշտական խումբը, որը կառավարվում է Թուրքիայի ԶՈՒ ԳՇ-ի կողմից:

Չնայած պայմանագրերի մեծ մասը գաղտնի են, բաց աղբյուրներից հայտնի է, որ 2006-2008թթ. Ադրբեջանը թուրքական Roketsan-ից գնել է 244 մլն դոլարի հրետանային համակարգեր ու զրահատեխնիկա, անվարձահատույց ստացել է 20 մլն դոլարի սպառազինություն:

Ադրբեջանը Թուրքիայից ստանում է ժամանակակից զինատեսակներ, ինչպիսիք են Bayraktar TB2 ԱԹՍ-ները, TRG-300 Kaplan ՀԿՌՀ-երը, հակատանկային կառավարվող MAM-L ռումբերը: Հայտնի է, որ առաջիկայում Բաքուն ստանալու է «երկինք-երկիր» դասի SOM գերճշգրիտ թևավոր հրթիռներ, որոնք նախատեսվում է տեղադրել ՄիԳ-29 կործանիչների և Սու-24 ռմբակոծիչների վրա:

Հաղորդվում է, որ Արցախյան վերջին պատերազմի ժամանակ Ադրբեջանում 1500 թուրք զինվորական է գտնվել` գումարտակից մինչև Գլխավոր շտաբի խորհրդականներ, ԱԹՍ-ների ու ՀՏԿՀ-ների օպերատորներ, տարբեր զինատեսակների տեխնիկական մասնագետներ: Ադրբեջանի օգտին են գործել նաև թուրքական հետախուզական ծառայությունները: Ընդհանուր առմամբ` Ադրբեջանի տարածքում անցկացվող զորավարժությունների, անձնակազմի վերապատրաստման, սպառազինության սպասարկման և ռազմատեխնիկայի միջոցով` Թուրքիան կարողացել է իր մշտական ներկայությունն ապահովել այնտեղ` զինված ուժերը վերցնելով իր վերահսկողության տակ:

Ադրբեջանցի 77 զինվորականներ Էրդողանի փեսայի (Բայրաքթարն արտադրողը, խմբ.) կողմից անօդաչուների կիրառման ուսուցման հավաստագիր է ստացել:

Նշվում է, որ Թուրքիան նաև կադրային լուրջ քաղաքականություն է տարել Ադրբեջանի ռազմական կառույցներում` աշնանը սանձազերծած պատերազմից առաջ:

Անկարայի համար գլխավոր խնդիրը սկսած 2010թ.-ից Ադրբեջանում ռազմաբազաներ ունենալն է: Պատճառաբանությունն, իբր, այնտեղից դեպի Թուրքիա գնացող նավթի և գազի խողովակների անվտանգության ապահովումն է: Թուրքական լրատվամիջոցները շտապեցին նաև հայտարարել, որ ավիաբազաներ են կառուցվելու Գյանջայում, Գաբալայում և Լենքորանում: Թեև սա ադրբեջանական պաշտոնական աղբյուրները հերքեցին, սակայն համարվում է, որ տեղեկությունն ունի իր հիմքերը:

Տնտեսական զավթողականություն

Օգտվելով Արցախյան հակամարտությունից և Նախիջևանի անկլավային կարգավիճակից, որոնք բարդացրել են Ադրբեջանի և Ռուսաստանի տնտեսական համագործակցությունը, Թուրքիան փորձել է խաղալ «տնտեսության փրկչի» դերը: Իրականում` լուծում է իր աշխարհաքաղաքական խնդիրը` ներխուժելու Կասպից ծովի տարածաշրջան, այնտեղից` դեպի Կենտրոնական Ասիա:

Արտաքին առևտրաշրջանառության ցուցանիշներով Ադրբեջանի թիվ մեկ գործընկերն Իտալիան է, երկրորդը` Թուրքիան: Երրորդ տեղում Ռուսաստանն է` չնայած, որ վերջինը Հայաստանի հետ մասին ԵԱՏՄ-ում և ՀԱՊԿ-ում է:

Ու թեև թուրք պաշտոնյաները հայտարարում են, որ Ադրբեջանի հետ առևտրաշրջանառությունը կարող են հասցնել տարեկան մինչև 15 մլրդ դոլարի, սակայն 2020թ. այն կազմել է 2,2 մլրդ դոլար: Ակնհայտ է, որ հնչեցվող մեծ թվերով Անկարան այլ նպատակ է հետապնդում (տնտեսական վերահսկողություն Ադրբեջանի նկատմամբ): Հիշեցնենք, որ մարտի 1-ից Թուրքիայի և Ադրբեջանի միջև ազատ առևտրի համաձայնագիրն է ուժի մեջ մտել:

Ընդգծվում է, որ Թուրքիան այդպիսի միջոցներ պարզապես չունի, ինչի վկայությունն է Չինաստանից 30 մլրդ դոլարի վարկ վերցնելը: Ներկայումս, փորձելով Բաքվից ստանալ ռազմական աջակցության «վճարը», Էրդողանը սկսելու է պահանջել էներգակիրների գների նվազեցում, մինչդեռ Ադրբեջանը կարող էր նույն գազն ու նավթը իրեն ձեռնտու գներով վաճառել Ռուսաստանի, Վրաստանի և Իրանի տարածքով:

Նշվում է, որ Անկարան զոհաբերում է իր գործընկերներին` հանուն իր շահերի: Սրա վկայությունն է ի հակադրություն չինական «Մեկ գոտի, մեկ ուղու» և ԵԱՏՄ-ի Թուրքիա-Ադրբեջան-Թուրքմենստան միջանցքի մասին քննարկումը, որը բխում է նաև Արևմուտքի շահերից:

Մեկ ա՞զգ, թե՞ մեկ պետություն

Թուրքական պանիսլամական և պանթյուրքական քաղաքականության առաջին զոհը հենց Ադրբեջանն է, որի համար ստեղծվել է «Մեկ ազգ, երկու պետություն» տերմինը, սակայն թուրքական կողմի հրապարակած «ապագա» սուլթանության քարտեզներում Ադրբեջան պետություն գոյություն չունի:

Եթե ներկայումս Ադրբեջանը և Թուրքմենստանն Թուրքիայից արդեն կախվածության մեջ են, ապա հաջորդը Ղազախստանն է. ղազախական լրատվամիջոցներում արդեն լայնորեն քարոզվում է «Մեծ Թուրանին» միանալու գաղափարը` որպես Թուրքիայի հետ կրոնական և լեզվական ընդհանրություն:

Համարվում է, որ Ադրբեջանում թուրքական ռազմաբազաների տեղակայման արդյունքում ոչ միայն Բաքուն ավելի շատ կախվածության մեջ կհայտնվի Անկարայից, այլև ադրբեջանցիները կսկսեն մասնակցել թուրքական զավթողական գործողություններին` տարբեր ուղղություններում` Սիրիա, Լիբիա, Իրաք, Արևելյան Միջերկրածով:

Համարվում է, որ այս գործընթացը կարող է հանգեցնել Ադրբեջանի և Իրանի հարաբերությունների բարդացմանը: Իրանը ոչ միայն Թուրքիայի ռազմական հակառակորդն է Սիրիայում, այլև բացասաբար էր վերաբերվում Արցախում թուրք-ադրբեջանական ահաբեկչական գործողություններին` իր սահմանների երկայնքով տեղակայելով ՀՕՊ համակարգեր, ԻՀՊԿ-ի ցամաքային ուժեր: Բացի այդ` Իրանի հետ որոշ տնտեսական ծրագրեր բավականին ձեռնտու են Ադրբեջանի համար:

Ադրբեջանում թուրքական ներկայությունը չի կարող չանհանգստացնել նաև Ռուսաստանին. Անկարան ՆԱՏՕ-ի անդամ է, ուստի նրա բազաները Մոսկվայի համար թիրախ են, իսկ այս դեպքում նաև` խոցման տիրույթում են:

Նշվում է, որ նոյեմբերի 9-ի Հայտարարությամբ Ալիևն ինքնուրույնություն է դրսևորել: Արդյունքում Թուրքիան ավելի քիչ բան է ստացել, քան ակնկալել է, բայց և` ավելին, քան ունեցել է մինչև պատերազմը:

Բաքվի համար ներկայումս կարևոր է հավասարակշռված քաղաքականությունը: Թուրքիայի դեպքում Ադրբեջանը նրա մասնակցությունից ակնկալում է ստանալ հակամարտության վերջնական ցանկալի լուծումը, տնտեսական, տրանսպորտային, ենթակառուցվածքային և ինտեգրացիոն հնարավորությունները:

Միացեք մեր Telegram ալիքին

Արա Այվազյանն ու Ջավադ Զարիֆը հեռախոսազրույց են ունեցել

Մարտի 6-ին ԱԳ նախարար Արա Այվազյանը հեռախոսազրույց է ունեցել Իրանի ԱԳ նախարար Մոհամմադ Ջավադ Զարիֆի հետ:

Արտգործնախարարները մտքեր են փոխանակել երկկողմ օրակարգի հարցերի շուրջ։ Գոհունակություն է հայտնվել դարավոր բարեկամության վրա խարսխված հարաբերությունների զարգացման դինամիկայի առնչությամբ և վերահաստատվել փոխադարձ պատրաստակամությունը` այն առավել ամրապնդելու առնչությամբ, այդ թվում՝ տարբեր մակարդակներում քաղաքական երկխոսության ակտիվացման միջոցով։

Զրուցակիցներն անդրադարձ են կատարել տարածաշրջանային անվտանգության և կայունության հարցերի: Երկուստեք կարևորվել է համակարգված փոխգործակցության դերը տարածաշրջանային նոր մարտահրավերների հասցեագրման գործում։

Նկարը` © MFA

Միացեք մեր Telegram ալիքին

Հայաստանը, Ռուսաստանն ու Ադրբեջանը կգույքագրեն փոխադրումների վերաբերյալ պայմանագրերը

Հայաստանի, Ռուսաստանի և Ադրբեջանի համապատասխան մարմիններն իրականացնելու են ԱՊՀ (Անկախ պետությունների համագործակցության) շրջանակներում և երրորդ երկրների հետ կնքված միջազգային պայմանագրերի գույքագրում (ինվենտարիզացիա), որոնք վերաբերում են տարածաշրջանում փոխադրումների իրականացմանը և դրանց նկատմամբ վերահսկողության ապահովմանը:

ՌԴ փոխվարչապետ Ալեքսեյ Օվերչուկը հայտարարել է, որ նման խորհրդատվությունը պրոֆիլային գերատեսչությունում համաձայնեցվել է եռակողմ աշխատանքային խմբի` փետրվարի 27-ին կայացած երրորդ նիստում, որին մասնակցել են երեք երկրների փոխվարչապետերը:

Օվերչուկը նշել է, որ դիտարկվել են փորձագիտական ենթախմբերի հաշվետվությունները երկաթուղային, ավտոմոբիլային, կոմբինացված փոխադրումների, ինչպես նաև փոխադրումների ապահովման, այդ թվում` անվտանգության, սահմանային, մաքսային, սանիտարական, անասնապահական, ֆիտոսանիտարական և վերահսկողության այլ միջոցների վերաբերյալ:

Այդ հարցերի կարգավորման շրջանակներում կողմերի համապատասխան մարմիններին խորհուրդ է տրվել նույնականացնել ԱՊՀ շրջանակներում և երրորդ երկրների հետ կնքված միջազգային պայմանագրերը:

Հայաստանի, Ռուսաստանի և Ադրբեջանի փոխվարչապետերը պայմանավորվել են աշխատանքային խմբի հաջորդ նիստն անցկացնել մարտի 1-ին` կրկին տեսակոնֆերանսի միջոցով:

Միացեք մեր Telegram ալիքին