Բյուրականի աստղադիտարանը պատրաստ է ողջ ներուժը ներդնել մեր հետագա անվտանգության խնդիրների լուծման համար. Հայկ Աբրահամյան

Հարցազրույց ՀՀ ԳԱԱ Վ․Համբարձումյանի անվան Բյուրականի աստղադիտարանի գիտաշխատող, ֆիզ.-մաթ. գիտությունների թեկնածու Հայկ Աբրահամյանի հետ:

REGST.net — Պարոն Աբրահամյան, նախ` շնորհավորում ենք գիտական աստիճան ստանալու կապակցությամբ: Հանրամատչելի կպատմե՞ք` ինչի՞ մասին է Ձեր ատենախոսությունը:

Հայկ Աբրահամյան — Շնորհակալություն։ Ատենանախոսությունը վերաբերում է «Ակտիվ գալակտիկական միջուկների ռադիո և օպտիկական հատկությունների ուսումնասիրությանը»։

Ակտիվ գալակտիկական միջուկների դիտողական և տեսական հետազոտությունները հանդիսանում են ժամանակակից աստղաֆիզիկայի ակտիվ զարգացող ուղղություններից մեկը։ Կարևոր խնդիրներից մեկն է հանդիսանում այդ աղբյուրների ռադիո և օպտիկական փոփոխականության դուրսբերումը։ Բլազարները հանդիսանում են ակտիվ միջուկով գալակտիկաների ամենապայծառ ենթադասը։

Ժամանակակից պատկերացումների համաձայն, նրանք հանդիսանում են այնպիսի աղբյուրներ, որոնց ռելատիվիստական շիթերն ուղղված են դեպի դիտողը: Բլազարների, ինչպես նաև այլ ակտիվ միջուկով գալակտիկաների, ակտիվության ընդհանուր հատկությունների դուրսբերումը հանդիսանում է ժամանակակից աստղագիտության կարևորագույն խնդիրներից մեկը։ Մասնավորապես, ակտիվ միջուկով գալակտիկաների կարևորագույն բնութագրիչներից են հանդիսանում ռադիո, ռենտգենյան և գամմա տիրույթներում նրանց ճառագայթումները, ինչպես նաև ռադիո և օպտիկական փոփոխականությունը։

Կարևոր բնութագրիչներից մեկն է նաև հանդիսանում ռադիո սպեկտրից գնահատված ռադիո սպեկտրային ինդեքսը, որը բնութագրում է ռադիո սպեկտրի թեքվածության չափը։ Կախված այդ արժեքի մեծությունից՝ կարելի է պատկերացում կազմել տվյալ ռադիոաղբյուրի ֆիզիկական բնույթի վերաբերյալ։

Ատենախոսության մեջ մենք անդրադարձել ենք այս և մի այլ մի շարք հարցերի։

REGST.net — Ներկայումս նոր ուսումնասիրություններ կատարո՞ւմ եք: Առաջիկայում սպասե՞նք նոր բացահայտումների կամ աշխատությունների` Ձեր հեղինակությամբ:

Հայկ Աբրահամյան — Ներկայումս ես շարունակում եմ զարգացնել իմ ատենախոսության թեման, քանզի կան բազմաթիվ խնդիրներ այդ ուղղությամբ, որոնց հիման վրա կարելի է ավելի լիարժեք պատկերացում կազմել ռադիոաղբյուրների բնույթի վերաբերյալ։ Բնականաբար նոր ուսումնասիրությունները կբերեն նոր աշխատությունների և որոշակի բացահայտումների։

REGST.net — Ի՞նչ կարևոր գործունեություն է այսօր իրականացվում Բյուրականի աստղադիտարանում: Ինչպե՞ս կգնահատեք Հայաստանում աստղագիտական ոլորտի զարգացման ներկայիս մակարդակը:

Հայկ Աբրահամյան — ՀՀ ԳԱԱ Վ․ Համբարձումյանի անվան Բյուրականի աստղադիտարանը գործունեություն է իրականացնում մի շարք ուղղություններով, մասնավորապես՝ գիտական, կրթական, ինչպես նաև հանրային, ինչը նպաստում է Բյուրականի աստղադիտարանի իմիջի բարձրացմանը։

Հայաստանում աստղագիտությունը միշտ գտնվել է զարգացման շատ բարձր մակարդակի վրա։ Այժմ, ինչպես գիտության բոլոր ոլորտները, գտնվում է որոշակի ծանր պայմաններում, քանզի ունենք երիտասարդ կադրերի պակաս, ինչը պայմանավորված է գիտության թերի ֆինանսավորմամբ։ Բայց ի տարբերության մնացած ոլորտների, Բյուրականի աստղադիտարանը մինչև այժմ շատ բարձր մակարդակով կազմակերպում է միջազգային ամառային դպրոցներ, կոնֆերանսներ և մի շարք այլ միջոցառումներ, որոնցում դասախոսություններ և զեկուցումներ են կարդում արտասահմանյան հայտնի մասնագետներ։

REGST.net — Ձեր կարծիքով` Աստղադիտարանը կարո՞ղ է դառնալ ռազմական որոշակի հնարավորություններ ապահովող ինստիտուտ: Մենք տեսանք, որ Արցախյան 2-րդ պատերազմում թշնամին մեծապես կիրառեց «տիեզերքի հնարավորությունները»: Մենք այս ուղղությամբ պոտենցիալ ունե՞նք:

Հայկ Աբրահամյան — Իմ կարծիքով` այո, Բյուրականի աստղադիտարանը կարող է դառնալ ռազմական որոշակի հնարավորություններ ապահովող ինստիտուտ: Բացի այդ, Բյուրականի աստղադիտարանի բարձր ինտելեկտուալ կարողություն ունեցող մասնագետները կարող են նաև խորհրդատվական գործունեություն ծավալել ռազմական որոշակի խնդիրների լուծման համար։

Արցախյան այս պատերազմից մենք պետք է դասեր քաղենք, և ինչպես բոլոր գիտական համայնքները, այնպես էլ Բյուրականի աստղադիտարանը պատրաստ է ողջ ներուժը ներդնել մեր հետագա անվտանգության և որոշակի ռազմական խնդիրների լուծման համար։ Մենք ունենք մեծ պոտենցիալ, բայց այդ պոտենցիալի իրագործման համար անհրաժեշտ է որոշակի գիտական համայնքների հետ քննարկում, ինչպես նաև պետական մակարդակով աջակցություն։

REGST.net — Ընդհանրապես` ինչպե՞ս կգնահատեք Բյուրականի աստղադիտարանի հետագա զարգացման հնարավորությունները:

Հայկ Աբրահամյան — Բյուրականի աստղադիտարանը, կարել է ասել, այն եզակի ինստիտուտներից է, որն ունի մի շարք համագործակցություններ միջազգային տարբեր ինստիտուտների հետ և փորձում է իր համագործակցությունները, հնարավորության սահմաններում, ընդլայնել։ Կարող եմ միայն շեշտել, որ եթե կարողանանք երիտասարդ կադրերի բացը լրացնել, Բյուրականի աստղադիտարանի զարգացման հնարավորություններն ավելի կմեծանան։

REGST.net — Դուք այն քիչ գիտնականներից եք, ում անվան հետ կարելի է կապել Հայաստանում աստղագիտության զարգացման ապագան. համակարծի՞ք եք մեզ հետ, ի՞նչ ծրագրեր ունեք այս ուղղությամբ:

Հայկ Աբրահամյան — Մասամբ։ Բյուրականի աստղադիտարանում կան մի շարք երիտասարդ աստղագետներ, որոնք իրենց եռանդով և աշխատասիրությամբ կփայլեն մոտակա ժամանակները։ Եվ այդ երիտասարդների ուսերին, ինչպես նաև իմ, դրված է լինելու աստղադիտարանի զարգացման հեռանկարները։ Դեռևս վաղ է խոսել իմ ծրագրերի մասին։

REGST.net — Ի՞նչ միջոցառումներ են ներկայումս կազմակերպվում Աստղադիտարանում:

Հայկ Աբրահամյան — Բյուրականի աստղադիտարանում կազմակերպվում են մի շարք միջոցառումներ, մասնավորապես 2020 թվականի ընթացում կազմակերպվել են՝ «Astronomical Surveys and Big Data 2» միջազգային կոնֆերանսը, «7th Byurakan International Summer School (7BISS) for Young Astronomers» միջազգային ամառային դպրոցը։

Ինչպես նաև, պատերազմի ընթացքում մեր հյուրանոցում հյուրընկալած Արցախցի երեխաների համար կազմակերպվել են մի շարք դասախոսություններ, էքսկուրսիաներ,  դիտումներ և այլ միջոցառումներ։

Սիրողական միջոցառումներից նշեմ՝ գործում են էքսկուրսիաներ 2,6 մ աստղադիտակ, գիշերային դիտումներ, ինչպես նաև դասախոսություններ աստղագիտական թեմաներով։

Այս տարի նույնպես նախատեսվում է մի շարք գիտական և հանրամատչելի միջոցառումներ կազմակերպել նվիրված Բյուրականի աստղադիտարանի 75 ամյակին։

© Mediamax (flip) \ Հայկ Աբրահամյան

Միացեք մեր Telegram ալիքին

Հայաստանը դարձավ միջազգային ու տարածաշրջանային կոնսենսուսի զոհ. Վահրամ Հովհաննիսյան

Հարցազրույց տարածաշրջանային հարցերի մասնագետ Վահրամ Հովհաննիսյանի հետ. Իրավիճակը տարածաշրջանում ու Հայաստանում. անվտանգություն, առկա խնդիրներ, պարտության պատճառներ, անելիքներ, կանխատեսումներ:

Հարց 1. Ի՞նչ իրավիճակ է ներկայումս տարածաշրջանում:

Տարածաշրջանային իրավիճակը, կարծում եմ, պետք է դիտարկել ամբողջ աշխարհի և, հատկապես, խոշոր խաղացողների քաղաքականության համատեքստում: Եթե խոսենք Թուրքիայի մասին, ապա ակնհայտ է, որ նրա գլխին ու թիկունքին կանգնած ուժերն ունեն հստակ, խոշոր նպատակներ, որոնց իրագործման ճանապարհին կիրառվելու են ամենանենգ միջոցները. թուրքական ագրեսիան շարունակվում է, այդ առումով այս պահին, իմ համոզմամբ, «կազմակերպչական աշխատանքներ» են ընթանում:

Ադրբեջանում հասարակական մակարդակում գործընթացներ չկան. կան Ալիևներ, այլ կլաններ և թուրքական շրջանակներ: Յուրաքանչյուրը փորձում է պատերազմի արդյունքները յուրացնել: Կարծում եմ՝ վերախմբավորումներ են կատարվում, որոնցից կախված է լինելու արտաքին կողմնորոշումը: Գործող իշխանությունները փորձում են կայունացնել իրենց դիրքերը և խաղալ թուրք-ռուսական հավասարակշռություն:

Վրաստանում խորհրդարանական ընտրություններ են: Մոտավորապես՝ Ադրբեջանի նման. ներքին կյանքի, ժողովրդի առաջ պարտականությունների մասին ոչ ոք չի մտածում. միայն իշխանություն և արտաքին ուղղվածություն: Այստեղ հիմնական պայքարն ընթանում է Հյուսիս-Արևմուտք հավասարակշռության և միայն Արևմուտք ուղղվածության ջատագովների միջև: Աչքաթող է արվել նույնիսկ կորոնավիրուսային իրավիճակը:

Իրանում լուրջ անհանգստություն կա՝ կապված արտաքին սպառնալիքի և ազդեցության գոտիներում վերահսկողությունից զրկվելու վտանգի հետ: ԻԻՀ-ն այս պահին պատրաստվում է դիմագրավելու ԱՄՆ-ի նոր ղեկավարության քաղաքականությանը: Թեհրանի համար սպառնալիքներն օր օրի մեծանում են, ահաբեկիչներն ու իսրայելական «ձեռքն» արդեն նաև հյուսիսում են, ինչը չի կարող չմտահոգել Իրանին:

Իսկ, ընդհանուր առմամբ, ինչպես Իրանի, այնպես էլ մյուս երկրների շուրջ առկա իրավիճակն աշխարհաքաղաքական լրջագույն փոփոխությունների, կարելի է ասել, նախանշանների արտահայտման գործընթացում են. տարածաշրջանում լարվածությունն օր օրի ավելանում է:

Հարց 2. Իսկ ի՞նչ վիճակ է Հայաստանում:

Ինչ որ սովորաբար լինում է պատերազմից և, հատկապես, դրանում կրած անհաջողությունից հետո. քաղաքական, սոցիալ-տնտեսական և հոգեբանական բարդություն:

Հարց 3. Բարդություն, թե՞ ճգնաժամ:

Բարդություն: Ճգնաժամի վտանգ կա, կարող է լինել, եթե առկա լրջագույն խնդիրների ախտորոշումը ճիշտ չկատարվի և լուծումներն ուշանան: Սոցիալական առումով արդեն իսկ նկատելի տեղաշարժեր մեկնարկել են, մյուս դեպքերում՝ հուսով եմ՝ առաջիկայում կլինեն:

Հարց 4. Քաղաքական խնդիրներն, ըստ Ձեզ, կկարգավորվե՞ն: Ինչպե՞ս:

Կարգավորվելը հարաբերական է: Այսօր կարևոր է, որպեսզի լինի կայունություն և գործընթացներն իսկապես քաղաքական լինեն: Այլ տարբերակ անթույլատրելի է: Կարող էին համախմբվել՝ առաջնահերթ հարցերը լուծելու՝ գերիների փոխանակության, սահմանային անվտանգության վերականգնման, զորքի մարտունակության բարձրացման, ու հետո միայն քաղաքական պայքար մղեին:

Կարծում եմ՝ որոշ ուժեր փորձում են օգտագործել ժողովրդական տրամադրությունները, բայց ավելի խելամիտ կլիներ՝ քաղաքական կեցվածք դրսևորել և պատրաստվել հաջորդ ընտրություններին, եթե նույնիսկ արտահերթ չլինեն: Բայց այսօր որոշ կուսակցություններ ու խմբեր արդեն իսկ սպառում են ձայն ստանալու հնարավորությունը: Եթե որոշների այսօրվա շահերն ավելի մեծ են, քան հետագա հնարավորը՝ խորհրդարան անցնելու կամ այլ, դա ուրիշ հարց է:

Քաղաքական կյանքի մասին շատ չեմ ուզում մանրամասնել: Ինձ համար, որպես ՀՀ քաղաքացի, կարևոր է անվտանգությունը և բարեկեցությունը: Նույն կերպ, կարծում եմ, մեծ մասի համար է: Ուստի ցանկացած գործիչ, ուժ, խումբ հենց սրա շուրջ պետք է կենտրոնացնի իր ջանքերը: Մեզ այսօր կայունություն է պետք՝ առաջին հերթին՝ հանուն անվտանգության:

Հարց 5. Ի՞նչ անվտանգության մասին է խոսքը. արդյո՞ք վտանգ դեռ առկա է:

Վտանգ միշտ կա և երբեք չի պակասել: Թեև ռազմական գործողություններ այս պահին չկան, սակայն պատերազմը շարունակվել է 1994թ.-ից հետո՝ տարբեր դրսևորումներով: Վտանգը քիչ կլինի կամ չի լինի, երբ մենք կլինենք առավել միասնական, հզոր:

Վտանգ կա, քանի որ մեր դիրքերն այսօր շատ թույլ են, իսկ մեր թշնամիների նպատակներն իրագործվելու պոտենցիալ ունեն: Շատ բան այսօր մեզնից չի կախված, բայց կարող ենք գոնե հնարավորն անել՝ «մեծերի քամիներից» քիչ կորուստներով դուրս գալու համար:

Հարց 6. Դառնանք պատերազմին. ինչպե՞ս կմեկնաբանեք տեղի ունեցածը: Մի մասը որակում են պետական դավաճանություն, մյուսներն իշխանություններին մեղադրում են ոչ կոմպետենտության մեջ: Ի վերջո՝ ինչո՞ւ պարտվեցինք:

Պարտության մասին, կարծում եմ, պետք չէ շտապել: Մենք կապիտուլյացիա չենք ստորագրել: Այո, ունենք, ցավոք, մեծ, անդառնալի կորուստներ, բայց մեր անմահացած հերոսների անձնազոհության շնորհիվ պահպանել ենք հայոց գոյության իրավունքը, Արցախի սիրտը: Եթե ասում ենք «պարտվել ենք» նրա համար միայն, որ չենք հաղթել, ապա հակառակորդը նույնպես չի հաղթել: Պետք է հստակ արձանագրենք, որ երկու կողմի նպատակներն էլ այս պատերազմում մասամբ են կատարվել և մասամբ չեն կատարվել:

Ինչ վերաբերում է պատերազմի սանձազերծմանը, ապա պետք է ասեմ, որ Հայաստանը, ներառյալ՝ Արցախը, դարձել է միջազգային ու տարածաշրջանային կոնսենսուսի զոհ: Սա մեզ համար, կարծում եմ, պարտադրված պատերազմ էր, և հայ զինվորը պատվով կատարեց իր առաքելությունը: Պետական դավաճանությունը բացառում եմ. մեր իշխանությունները, հանուն արդարության պետք է նշեմ, դեռևս ամիսներ առաջ բարձր ամբիոններից հայտարարել են, որ Թուրքիան սպառնալիք է Հայաստանի համար: Եկեք հիշենք արդեն նախկին ԱԳՆ Զոհրաբ Մնացականյանի հայտարարությունը դեռևս 2019թ. հուլիսին՝ Բաթումիի 16-րդ միջազգային համաժողովին («Հայաստանի համար Թուրքիան անվտանգության սպառնալիք է») և, ի վերջո, վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի ելույթը սեպտեմբերի 25-ին՝ ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեայի 75-րդ նստաշրջանի ընդհանուր քննարկումների ժամանակ («Թուրքիան անվտանգության սպառնալիք է Հայաստանի և տարածաշրջանի համար»): Այսինքն՝ մեր բարձրագույն ղեկավարության կողմից վտանգի մասին բարձրաձայնվել է, ընդ որում՝ ի լուր ամբողջ աշխարհի: Վերջինի համաձայնության պարագայում մենք այլ տարբերակ չէինք կարող ունենալ:

Անշուշտ՝ սխալներ եղել են: Շատ սխալներ, ամենուր՝ Արցախի և ՀՀ կառավարություններում, ՏԻՄ-երում, բանակում, իրավապահ համակարգում: Դրանք պետք է մանրամասն ուսումնասիրվեն, երբ դրա համար նպաստավոր ժամանակներ լինեն: Ռազմական սխալները պետք է վերլուծվեն Գլխավոր շտաբի և անկախ մասնագետների կողմից, համապատասխան հանձնաժողովում պետք է լսեն նաև զոհվածների ծնողներին: Սխալները բազմաբնույթ են, դրվագային, շատ ժամանակ՝ մեկը մյուսի ու անձանց հետ կապ չունեցող:

Մեղավորության առումով՝ բոլորս ունենք մեր բաժինը: Այսպես ձևակերպեմ. «Եվ այդ մեկ մեղավորը ես եմ»: Յուրաքանչյուրս ինչ-որ կերպ թերացել ենք: Դրա վերլուծության ժամանակն էլ կգա, բայց հիմա կարևոր է, որ բոլորս կրենք մեր բաժին պատասխանատվությունը: Կարող ենք երկար խոսել տարիներ շարունակ չարվածի, թալանվածի, բանակից գողացվածի, չվճարված հարկերի, չվերաբնակեցման, չզարգացման մասին, բայց խոսելով հարցը չի լուծվի. պետք է գործել:

Պարտություն, թերևս, այս առումով կարող ենք համարել. մենք պարտվեցինք ինքներս մեզ: Ի վերջո՝ թերացող պաշտոնյան լուսնից ընկած չէ, նա մեր հասարակության մի մասնիկն է, ուստի խնդիրները պետք է փնտրել ամենախորքերում՝ բակերում, դպրոցներում, համայնքներում ու այս ճանապարհով դեպի վերին օղակներ ու հակառակը: Բայց, միևնույն է, այդ բոլոր սխալներն ու մեղավորությունները, թերացումները պատերազմի ու կորստի հիմնական պատճառը չեն. կրկնում եմ՝ միջազգային կոնսենսուս կար, որն էլ արտահայտվեց, և մեր զինվորն արեց անհնարինը:

Այս ամբողջը պետք է դիտարկվի տարածաշրջանում և աշխարհում կատարվող գործընթացների համատեքստում: Պետք չէ կտրվել տարածաշրջանային իրականությունից, ընդ որում՝ լայն շրջանակով՝ մինչև Աֆրիկայի ու Միջին Ասիայի սահմանները, մինչև Բալթիկ ծովի ու Իտալիայի ափերը: Առաջիկայում, կարծում եմ, «վերածնվելու են» նաև այլ հակամարտություններ, մենք պետք է կարողանանք դիմակայել նոր փոթորիկներին:

Հարց 7. Ովքե՞ր պետք է գործեն, ի՞նչ պետք է արվի:

Նախ՝ հասկանանք, թե ինչի՞ համար: Մեր առջև հստակ նպատակներ դնենք, կարճաժամկետ, միջնաժամկետ և երկարաժամկետ խնդիրներն ամրագրենք: Ապա սկսենք հետամուտ լինել այդ խնդիրների լուծմանը՝ ընտրելով լավագույն միջոցները:

Մեղավորության մասին խոսեցի. թե՛ իշխանությունները, թե՛ հասարակությունը պետք է հիմա իրենց բաժին պատասխանատվությունը կրեն: Խոսքը բնավ հրաժարականի, դատելու կամ գնդակահարելու մասին չէ: Պետք է բոլորս ուղղենք մեր սխալները, պարտավորվենք անել չարածը, աշխատենք քառապատիկ ավելի եռանդով, լրացնենք բաց թողածը:

Եթե խոսեմ հասարակության անելիքների մասին, ապա այսօր կարևոր է համախմբվածությունը, հոգատարությունը տուժածների նկատմամբ: Խոնարհումս բոլոր զոհերի հարազատներին. նրանք այսօր մեր աջակցության կարիքն ունեն, նրանց կողքին պետք է լինենք:

Քաղաքացիներս պետք է ղեկավարներին դրդենք օր ու գիշեր աշխատելու, պարտադրենք ճիշտ աշխատել: Ապա՝ պետք է մեր մեջ ուժ գտնենք ու կրկին տեր կանգնենք մեր պետությանը, համայնքին, բակին: Քանի դեռ մենք աղբ ենք թափում՝ ուր պատահի, չորացնում ենք հարևանի ծառը, գողություն ենք անում Ստեփանակերտում, հզոր պետությունը երազանք է լինելու: Այսօր բոլորս ցավ ենք ապրում մեծ թվով երիտասարդ զոհերի համար՝ մոռանալով, թե խաղաղ օրերին միայն անիմաստ ավտովթարներից ինչքան ծաղիկ-տղերք ենք կորցրել:

Իշխանությունները պետք է ընտրեն որակյալ կադրերի, ովքեր կարող են ավելի արագ և արդյունավետ գործել: Գործընթացը մեկնարկել է, կարևոր է, որ սա մինչև վերջ տարվի՝ ընդհուպ մինչև տեղական ինքնակառավարման մարմիններ, մարզային կառույցներ: Պետք է սովորենք պետականորեն մի քիչ չար լինել, մի քիչ՝ նենգ, ավելի ճարպիկ…

Ինչպես նշեցի՝ ՀՀ քաղաքացու պահանջն առաջին հերթին անվտանգությունն է, ապա՝ նվազագույն բարեկեցությունը: Արվելիք բոլոր քայլերը հենց դրանց պետք է ուղղված լինեն՝ այդ թվում՝ կրթության, արտադրության, առողջապահության և մյուս ոլորտներում: Պետք է արագորեն կարգավորվի մեդիաոլորտը, մաքրվի աղբը: Սփյուռքի հետ կապը պետք է ամրապնդվի: Մի խոսքով՝ անելիքներ շատ կան, պետք է աշխատել: Առաջիկայում հավանաբար մանրամասն առաջարկներով հանդես կգամ: Հիշեցնեմ, որ դեռ ամիսներ առաջ գրածս հոդվածի («Կրթությունը՝ որպես անվտանգության երաշխիք») բազմաթիվ շեշտադրումներ այս պատերազմում հաստատվեցին:

Հարց 8. Որպես տարածաշրջանային հարցերի մասնագետ՝ ի՞նչ կանխատեսումներ ունեք:

Շատ բարդ է: Կրկին պետք է դիտարկել ավելի մեծ համատեքստում: Իրանի շուրջ լարվածությունն աճելու է. 2021թ. այնտեղ նախագահական ընտրություններ են: Գործող նախագահը, ով ամեն կերպ փորձել է երկխոսության մեջ մտնել Արևմուտքի հետ, ամենայն հավանականությամբ հենց այդ քաղաքականության պատճառով չի վերընտրվի: ԱՄՆ-ի նոր նախագահն արդեն հայտարարել է «արտաքին ագրեսիվ քաղաքականության վարման» մտադրության մասին, Իսրայելը, որ Իրանի մյուս թշնամին է, բախումը հավանական է համարել: Սրանք երևույթներ են, որ չեն կարող չազդել մեր անվտանգության վրա:

Բացի այդ, ունենք իր նպատակների հետևից համառորեն գնացող ու ցանկացած առիթից օգտվելու պատրաստ Թուրքիա՝ իր աջակիցներով հանդերձ: Ունենք այլ՝ իրենց խնդիրներն ունեցող հավանական գործընկերներ:

Կարծում եմ՝ մոտ ապագայում թեժանալու է ուկրաինական ճակատը: Կրկին՝ Թուրքիայի աջակցությամբ: Թե ինչ կլինի և ինչպես կավարտվի՝ կարող ենք մի քանի տարբերակներ քննարկել, բայց դրանցից յուրաքանչյուրը սպառնալիք է մեզ համար:

Ամեն դեպքում՝ հեշտ չէ ապրել ու պետություն ունենալ քաղաքակրթությունների բախման խաչմերուկում: Ուստի մեր խնդիրն այսօր շատ արագ ոտքի կանգնելն է, դաշնակցային հարաբերություններն ամրապնդելը, կազմակերպվելը, քանի որ ենթադրում եմ՝ 21 թիվը 20-ից լավը չի լինելու: Դիմակայելը բարդ է լինելու, բայց այլընտրանք պարզապես չկա:

Միացեք մեր Telegram ալիքին

Կանայք նույնպես մարտական խնդիր են կատարում, հերոսանում են. Արծրուն Հովհաննիսյան

REGST.net-ի հարցին ի պատասխան՝ ՊՆ ներկայացուցիչը պատմել է պատերազմին կին զինծառայողների մասնակցության ու նրանց հերոսությունների մասին:

Նկար՝ © AnnaHakobyan \ Կանայք ռազմաճակատում հերոսություններ են գործում

REGST.net — Ինչպե՞ս են ռազմաճակատում իրենց զգում կին զինծառայողները: Ե՞րբ կպատմեք նրանց հերոսությունների մասին:

Արծրուն Հովհաննիսյան — Շատ հետաքրքիր ու կարևոր հարց էր: Ես այսօր աչքովս տեսել եմ 5 հակատանկիստ կանանց, ուղղակի հերոսություն կատարող, գերպրոֆեսիոնալ պայմանագրային զինծառայողներ, ովքեր շահագործում են մեր զինված ուժերի ամենալավ հակատանկային միջոցներից մեկը (տեսակը չեմ ասի): Իրենց ուղղակի հիանալի են դրսևորում. կարելի է ասել՝ նույնիսկ գետնի վրա շարժվող մեկ ճանճ անգամ չի վրիպում իրենց հակատանկային միջոցների խոցումից:

© ՀՄՏԿ \ Հատված Արծրուն Հովհաննիսյանի ասուլիսից

Նախորդ օրերին տեսել ենք դիպուկահար կանանց, դրանից առաջ տեսել ենք հրետանավոր կնոջ, չեմ տեսել, բայց շատ եմ լսել վաշտի հրամանատար աղջկա մասին: Ինչպես և ներկայացրեցի, մեր այսպիսի աղջիկները, կանայք, քույրերը ամեն օր մարտական խնդիր են կատարում, հերոսանում են:

Նախորդ օրը ծանոթացել ենք մի աղջկա հետ, ով 6 ամսական երեխային թողել էր մոր խնամքին և եկել էր պատերազմ. պրոֆեսիոնալ զինվորական:

Telegram

Advertisements

Մենք տիրապետում ենք անհրաժեշտ հետախուզական տվյալների. Արծրուն Հովհաննիսյան

Պաշտպանության նախարարության ներկայացուցիչը պատասխանել է REGST.net-ի հարցերին՝ Վրաստանի տարածքով դեպի Ադրբեջան զենքի տեղափոխման և համալրում ստանալու վերաբերյալ:

REGST.net. Վրաստանը հերքում է իր տարածքով դեպի Ադրբեջան զինամթերքի տեղափոխման մասին տեղեկությունները: Ի՞նչ տվյալներ ունի ՊՆ-ն:

Արծրուն Հովհաննիսյան. Այս մասով ՊՆ-ի տվյալները ես չեմ կարող հրապարակել՝ հասկանալի պատճառներով: Այս հարցին առնչվող քաղաքական ուղղության որոշումներն ու քայլերը իմ գործընկերներն առիթ կունենան մեկնաբանելու, իսկ զինվորական մասով՝ կարծեմ չմեկնաբանվող տեղեկություն է:

© Հայկական միասնական տեղեկատվական կենտրոն/ հատված

REGST.net. Վերջին 1-2 օրերին հակառակորդի մոտ նոր զինատեսակներ կամ համալրում նկատվե՞լ է: Հնարավո՞ր է Թուրքիայից, Իսրայելից, Աֆղանստանից ու Պակիստանից նոր խմբաքանակների ստացումը:

Սա շատ կոնկրետ ռազմական գաղտնիություն պարունակող հարց է. մենք տիրապետում ենք անհրաժեշտ հետախուզական տվյալների, որպեսզի մեր գործողությունները ճիշտ պլանավորենք:

© Հայկական միասնական տեղեկատվական կենտրոն/ հատված

Telegram

Արծրուն Հովհաննիսյանը պատասխանել է REGST.net-ի հարցերին

Հայկական զինված ուժերը կարողանում են ժամանակին հավաստանշել, հայտնաբերել զենք-զինամթերք տեղափոխող շարասյուները, ոչնչացնել դրանք, ինչը ցուցադրվել է տեսանյութով:

© Armenpress \ Արծրուն Հովհաննիսյան

REGST.net — Կա՞ տեղեկություն, թե ի՞նչ նշանակության զինամթերքով էր բեռնված մեքենաների շարասյունը, որի խոցման տեսանյութը հրապարակվել է:

Պաշտպանության նախարարության ներկայացուցիչ Արծրուն Հովհաննիսյանը նշել է, որ հայկական զինված ուժերը ժամանակին հավաստանշում, հայտնաբերում են զենք-զինամթերք տեղափոխող շարասյուները, ոչնչացնում են, ինչը ցուցադրվել է տեսանյութով: Նրա խոսքով՝ տարբեր տեսակի զինամթերք կարող էր լինել. «Զինված ուժերի համար դա էական չէ, կարևորը հայտնաբերելն ու ոչնչացնելն է»:

© Շուշան Ստեփանյան

REGST.net — Տեղեկություններ կան Իրանի տարածքում ադրբեջանական արկերի ընկնելու մասին: Ի՞նչ տեղեկություններ ունեք այս մասին և ինչպիսի՞ արձագանքներ կան Իրանից:

Արծրուն Հովհաննիսյանը հաստատել է, որ առկա է նման տեղեկություն, ինչի մասին իրանական կողմը հստակ հայտարարել է:

© AUI

Telegram

Հարցազրույց երգչուհի Քրիստինա Սահակյանի հետ. Համշենի երգեր, նոր ծրագրեր

Քրիստինա Սահակյանը հին հայկական և համշենական երգեր է կատարում, նվագում է: Նրա հետ զրուցել ենք անցած ճանապարհի, համշենական երգերի, առաջիկա ծրագրերի մասին: Քրիստինան բնաձայնով երգում է հատուկ մեր ընթերցողի համար:

Նկարները՝ Քրիստինա Սահակյանի ֆեյսբուքյան էջից:

REGST. Խնդրում եմ` մի փոքր պատմեք Ձեր մասին: Ինչո՞վ եք ներկայումս զբաղվում:

Քրիստինա Սահակյան. Ծնվել եմ Մոսկվայում՝ 1995թ.: 6 տարեկանում տեղափոխվել եմ Մոլդովա և սկսել եմ զբաղվել երգով։ 8 տարեկանից սովորել եմ երաժշտական դպրոցում՝ կիթառի, դաշնամուրի բաժիններում, ավարտել եմ կարմիր դիպլոմով։ 2014 թվականին ընտանիքիս հետ միասին տեղափոխվել եմ Հայաստան։ Հայերենին սկսել եմ տիրապետել մի քանի տարի հետո՝ երգերի միջոցով։

2016 և 2018 թվականներին «Ոսկե դելֆին» միջազգային փառատոներում (Բաթումի) զբաղեցրել եմ առաջին հորիզոնականը: 2018թ. Լիբանանի քաղաքներում մենահամերգներ եմ ունեցել Սպիտակի երկրաշարժի 30-րդ տարելիցի կապակցությամբ: Բեյրութում երգել եմ նաև Կաթողիկոս Արամ Առաջինի սաների համար:

Այժմ զբաղվում եմ Համշենական ու ժողովրդական երգերի մշակմամբ։ Այս պահին զարգացնում եմ իմ YouTube-յան ալիքը (Kristina Sahakyan):

REGST. Ինչպե՞ս սկսեցիք համշենահայերեն երգել, սիրողական ցանկությո՞ւն է, ազգային կա՞նչ, թե՞ այլ:

Քրիստինա Սահակյան. Երբ առաջին անգամ լսեցի Համշենի բարբառով երգերից մեկը (Քուզիմ)՝ 2017 թվականին, լսեցի հայկական ծանոթ բառեր, բայց դժվար հասկացվող։ Ես միանգամից սիրեցի այդ բարբառը և սկսեցի փնտրել այլ երգեր։

Համշենական երգերի մասին իմացել եմ համշենագետ Սերգեյ Վարդանյանից։

REGST. Ըստ Ձեզ՝ համշենահայերենն այսօր ինչպե՞ս է ընկալվում հայության շրջանում: Ձեր երկրպագուները ո՞ր տարբերակն են ավելի շատ հավանում՝ արևելահայերե՞ն, թե՞ համշենահայերեն:

Քրիստինա Սահակյան. 2017թ. հոկտեմբերին Նարեկացի արվեստի միությունում համերգ կազմակերպեցի հայկական, Համշենական երգերի ծրագրով և դրական արձագանք ստացա։ Շատ մարդիկ առաջին անգամն էին լսում համշենի երգերը։ Մի տարի հետո հանդիպեցի Սերգեյ Վարդանյանին։ Ինքը փոխանցեց երգերի բառերը և թարգմանությունները, որ մարդկանց ավելի հեշտ լինի հասկանալ երգերի իմաստը։ Իսկ երբ առաջին անգամ ձայնագրեցի համշենի երգերից մեկը (Մադմոնեդ մոնա) և տեղադրեցի իմ ալիքում, ավելի արագ տարածվեց և սիրվեց Հայաստանում։

Քրիստինա Սահակյան, ելույթից առաջ

Շատերի համար այդ երգերը նորություն են։ Հետաքրքիրն այն է, որ հայերն ավելի շատ Համշենի երգերից են լսում, իսկ համշենահայերը շատ են սիրում արևելահայերեն երգերը։

REGST. Երգով հնարավո՞ր է ազգապահպանությանը նպաստել: Ի՞նչ նշանակություն ունի երգը Ձեզ համար:

Քրիստինա Սահակյան. Երգերի միջոցով մեզ փոխանցվում են մեր պատմությունը, սովորությունները, ավանդույթները։

Հին հայկական երգերի մեջ կա իմաստ, ջերմություն, սեր։ Այդ ամենը շատ դրական է ազդում հոգու վրա։

REGST. Համշենցիներին ծանո՞թ եք. Ի՞նչ կարծիքի են Ձեր կատարումների մասին:

Քրիստինա Սահակյան. Այո։ Ունեմ ծանոթներ, որոնք եկել էին Հայաստան իմ կատարումները լսելու համար։ Կան մարդիկ, որոնք տեղափոխվեցին Հայաստան ապրելու։ Իմ հետևորդների մեծամասնությունը Համշենահայեր են։ Իրենց համար շատ հաճելի է, որ համշենի բարբառով երգեր են կատարում։

REGST. Ձեր կատարմամբ երգերից ո՞րն եք ամենաշատը հավանում:

Քրիստինա Սահակյան. Իմ ամենա սիրած երգը՝ «Մադմոնեդ մոնա»: (Երգչուհին բնաձայնով երգի կատարումը նվիրում է մեր սիրելի ընթերցողին).

REGST. Ի՞նչ ծրագրեր ունեք առաջիկայի համար. նոր երգե՞ր, համերգնե՞ր:

Քրիստինա Սահակյան. Շուտով նոր երգեր եմ ձայնագրելու ( Համշենական, հին հայկական երգեր)։ Իսկ կարանտինից հետո շարունակելու եմ իմ համերգները նաև նոր խմբով (Ախթամար):

Telegram

Advertisements

Հարցազրույց Աբել Սիմոնյանի հետ. Բիզնեսի զարգացման տեսլականը Հայաստանում հեղափոխությունից հետո

Քաղաքական մարքեթինգի մասնագետ Աբել Սիմոնյանի հետ զրուցել ենք տեղական բիզնեսի նկատմամբ նախորդ և հեղափոխական իշխանությունների վերաբերմունքի, նոր պայմաններում բիզնեսի առաջընթացի հնարավորությունների մասին:

Նկար՝ © Աբել Սիմոնյան

REGST. Ինչպե՞ս եք գնահատում նախորդ իշխանությունների վերաբերմունքը տեղական բիզնեսին։

Աբել Սիմոնյան. Մեր նախորդ իշխանությունները շատ լավ հասկանում էին՝ ինչ կարող է լինել, եթե թույլ տան բիզնեսին առանձնանալ պետությունից և զարգանալ անջատ։ Ես հավատում եմ, որ օլիգարխիայի ստեղծումը Հայաստանում նպատակադրված էր ոչ միայն բիզնեսը կառարավելի դարձնելու, այլև, առաջին հերթին, այն զարգացման որոշակի կետում թողնելու համար։ Այդ կետից անդին որոշ բիզնես խաղացողների ինքնուրույնությունն արդեն կարող էր խնդիրներ առաջացնել իշխանությունների համար, քանի որ մեր նախկին իշխանությունների ձգտումը մոնոլիտ ուղղաձիգ կառավարման համակարգի հաստատումն էր, որտեղ պետության կենսական ինստիտուտների խեղումը և ոչնչացումը կփոխարինվեր կառավարման մեկ կենտրոնով։

Մեր իշխանությունների համար ցավոտ օրինակ էր Սահակաշվիլի-Իվանիշվիլի հակամարտությունը 2012 թվականին։ Բիձինա Իվանիշվիլիի կարողությունը հաշվվում է մոտ 4,9 միլիարդ դոլար, և նա համարվում է Վրաստանի ամենահարուստ մարդը։ 2012 թվականին նա իր ստեղծած կուսակցություններով և արբանյակ կուսակցություններով դուրս եկավ իշխող Միասնական ազգային շարժում կուսակցության դեմ՝ հաղթելով նրան։ Ի դեպ, Միասնական ազգային շարժում կուսակցությունը ստեղծվել էր Սահակաշվիլիի կողմից։

Նման «մինի» առճակատում Հայաստանում տեղի ունեցավ 2015 թվականին, երբ Գագիկ Ծառուկյանը երկրում շարժում սկսեց սահմանադրական բարեփոխումներին հակազդելու համար։ Եթե Սահակաշվիլի-Իվանիշվիլի առճակատման արդյունքում մենք տեսանք ժողովրդավարական ընտրություններ, ապա Սերժիկ Սարգսյան-Գագիկ Ծառուկյան առճակատման արդյունքում մենք տեսանք խայտառակ ներկայացում երեք արարով, երբ առաջին արարում Ծառուկյանը ցուցաբերեց «բացառիկ հայրենասիրություն», քննադատեց իշխանություններին ու խոստացավ թեժ հանրահավաքներ, երկրորդ արարում Ս. Սարգսյանը հայտնի ելույթում բարբառեց, որ նա է «արգելել հոլովել ժողովրդի կողմից դակված «Դոդի Գագո» կնիքը», իսկ երրորդ արարում երկուսին «հաշտեցրեցին» և տեղի ունեցավ ավանդական բիզնես և քաղաքական քվոտաների վերաբաշխում։

Սա ևս մեկ անգամ հիշեցրեց, որ մեր երկրում բիզնեսը մշտապես եղել է պետության կցորդը։ Այդ էր պատճառը, որ բիզնեսին վերաբերող խնդիրները դասակարգվում էին և լուծվում էին ըստ մեր պետության առջև ծառացած խնդիրների առաջնահերթության, քանի որ մինչև բիզնեսին հասնելը դեռ պետք էր իրականացնել կոռուպցիայի դեմ պայքար, նպաստել մարդու իրավունքների իրազեկելիության բարձրացմանը, պայքարել կանանց և երեխաների հանդեպ իրականացվող բռնության դեմ և այլն։

Բացի այդ, բիզնեսը մեր երկրում համարվել է արգելված թեմա։ Բիզնեսը լուսաբանող հիմնական թեմաները, որոնք շոշափվում էին Հայաստանում, վերաբերում էին բիզնեսների սեփականատերերին, նրանց անձին և մերձավորներին, հարկահավաքությանն և հարկային համակարգին, ինչպես նաև օր-օրի տեղի ունեցող սկանդալներին, որոնք հետագայում լռեցվում էին պետության կողմից։ Օրինակ՝ 2008-2009 թվականների համաշխարհային տնտեսական ճգնաժամի ընթացքում մենք ունեցանք ՀՆԱ-ի մոտ 15% անկում։ Թե ով պատժվեց այդ խայտառակ կառավարման համար, պատմությունը լռում է։

Իսկ խորքային մակարդակում բիզնեսը երբեք չի լուսաբանվել։ Վաճառքները, մարկետինգը, HR-ը, մեր ձեռնարկությունների հիերարխիկ համակարգը, որոշումների կայացման ընթացակարգերը և այլն, շատ հազվագյուտ լուսաբանումներ են ունեցել։ Շատերին է այսօր հետաքրքրում, թե մեր ձեռնարկությունները ինչպես են դիմակայում մարտահրավերներին, ինչպես են արդիականցվում, ինչպես են անցնում գլոբալիզացիայի միջով։ Սա արժեքավոր տեղեկություն կարող է լինել մեր ստարթափերի համար։ Մեր ձեռնարկությունները կարող են ներշնչել մեր երիտասարդներին ու մղել գործողությունների։ Սակայն նման տեղեկատվական հոսք պարզապես գոյություն չունի։ Մեր ձեռնարկություններն ինչպես փակ էին, այդպես էլ փակ մնացել են։

Հետո էլ, մեր երկրում բիզնեսը երբեք չի համարվել գիտակարգ կամ զարգացող գիտություն։ Չկա կոնկրետ գրականություն։ Վերջին տարիներին փորձեր են ձեռնարկվում որոշ գրքեր թարգմանելու հայերեն։ Սակայն հիմնական դաշտը բաց է։ Միայն հիմա են սկսվել խորքային բիզնես հետազոտություններ։ Մեկ ուրիշ խնդիր է երիտասարդների իներտությունը։ Մի քանի օր առաջ ես հանդիպեցի երկու եղբայրների, ովքեր զրոյից բիզնես էին հիմնել ու կարողացել էին հասնել հաջողության ու ֆինանսական կայունության։ Իրենց աշխատանքային գործունեությունը նրանք սկսել էին «Գումի» հարակից շուկայից, որտեղ վաճառում էին բանջարեղեն։ Սակայն ռիսկի էին գնացել, ինքնակրթվել ու կարողացել էին հասնել հաջողության։ Եղբայրներից մեկը, ով ուներ ութամյա կրթություն, երեք տարում սովորել էր անգլերեն ու հոլանդերեն։

Եթե մեր երիտասարդները կարողանան նման կերպ իրենք իրենց ստիպել ու դուրս գալ հարմարավետության գոտուց, մենք կունենանք շղթայական արդյունք։ Ես հավատում եմ մեր երիտասարդների ներուժին, պարզապես պետք է այն ակտիվացնել։

REGST. Մի քանի օր առաջ ՀՀ երկրորդ նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանը հայտարարեց, որ Հայաստանում մենաշնորհներն ավելացել են հեղափոխությունից հետո։ Ի՞նչ կասեք այդ մասին։

Աբել Սիմոնյան. Ո՜վ՝ ո՜վ, Ռոբերտ Քոչարյանը իրավունք չունի խոսելու մենաշնորհներից։ Ռոբերտ Քոչարյանի ժամանակ սկսվեց հայկական բիզնեսի խեղումը։ Ժամանակակից աշխարհում մենաշնորհներ կարող են ծագել նույնիսկ ժողովրդավարական երկրներում։ Եկեք հեռուն չգնանք։ Մի քանի օր առաջ ԱՄՆ Կոնգրեսի հակամենաշնորհային ենթակոմիտեն տեսակապի միջոցով լսումներ էր կազմակերպել Apple-ի, Amazon-ի, Google-ի և Facebook-ի հիմնադիրների և գործադիր տնօրենների՝ Թիմ Կուկի (Apple), Ջեֆ Բեզոսի(Amazon), Սունդար Պիչայի (Google) և Մարկ Ցուկենբերգի (Facebook) հետ՝ նրանց կողմից շուկայական մենիշխանության, մրցակիցներին ճնշելու և ոչնչացնելու, տվյալների հավաքագրման և այլնի համար։

Կոնգրեսականները տեխնոլոգիական հսկաներին մեղադրեցին փոքր բիզնեսներին կանիբալիզացնելու և դուրս մղելու, քաղաքացիների անձնական տվյալների պահպանության ռիսկերի, քաղաքական ցենզուրայի և այլնի մասին։ Կորոնավիրուսի պայմաններում այս ձեռնարկությունները մեկ եռամսյակի ընթացքում միասին ունեցել էին 28,6 միլիարդ դոլար շահույթ։ Օրինակ՝ Youtube-ի եկամուտները, չնայած գովազդների առաջմղման քանակների նվազմանը, անցած տարվա $3.6 միլիարդից աճել էին $3.8 միլիարդի։ Facebook-ի եկամուտները հիմնականում գալիս են գովազդից, ինչի շնորհիվ, նույնիսկ համավարակի պայմաններում աճել էին՝ հասնելով $18.7 միլիարդի։ Ամազոնը գրեթե կրկնապատկել է իր եկամուտները, քանի որ ավելի ու ավելի շատ մարդիկ են սկսել պատվիրել առաքումներ դեպի տուն. $5.2 միլիարդ՝ այս եռամսյակ, $2.6 միլիարդ՝ նախորդ տարի։ Նույնիսկ Apple-ը, որը ստիպված էր բազմաթիվ խանութներ փակել համավարակի պատճառով, աշխատել է $11.25 միլիարդ շահույթով։

Իսկ ինչ վերաբերում է ընդանուր ամերիկյան տնտեսությանը, ապա այն նախորդ եռամսյակում կրճատվել է 32%-ով։ Սա 70 տարվա ընթացքում գրանցած վատագույն արդյունքն է։ Այնուհանդերձ, ԱՄՆ-ն հանդիսանում է ժողովրդավարության ռահվիրաներից մեկը, որտեղ Կոնգրեսի մակարդակով պայքար է մղվում փոքր ու միջին բիզնեսին ինքնաարտահայտման հնարավորություն տալու համար։

Իսկ Քոչարյան Ռոբերտի Հայաստանում մենք տեսանք, թե ինչպես գլխատվեց հայկական բիզնեսը։ Ինչպիսի վերաբաշխումներ եղան։ Ինչպես «գույք պարտքի դիմաց» քաղաքականության շրջանակներում մեր ռազմավարական օբյեկտները նվիրաբերվեցին Ռուսաստանին։ Չմոռանանք շինարարական փուչիկի մասին։ Նույնիսկ Հայաստանի նախկին վարչապետ Տիգրան Սարգսյանը 2007-2008 թվականներին Հայաստանում արձանագրված շինարարական բումը գնահատել էր որպես շինարարական փուչիկ:

Ես բիզնեսում եմ 2006 թվականից ու ականատես եմ եղել բիզնեսի լճացմանը։ Ես անցել եմ տոնավաճառների, մանրածախի ու մեծածախի, մարկետինգի և այլնի միջով, և կարող եմ ասել, որ մեր բիզնեսը թարմության և ներդրումների կարիք ունի։ Մենք ուշացել ենք 20 տարի, և մեր բիզնեսի միակ փրկությունը կլինի ամերիկյան ու եվրոպական ձեռնարկությունների և կորպորացիաների մուտքը Հայաստան։

Այն, որ այսօր շատ կազմակերպություններ չեն կարողանում արդիականացվել, բիզնեսում դեռևս տեսանելի է քրեական ենթամշակույթի տարրերի առկայությունը, մենեջմենթի և վերակառուցման ձևախեղումը և այլն, գալիս է Ռոբերտ Քոչարյանի կառավարման տարիներից։ Ինձ համար սա դասական կակիստոկրատիայի օրինակ է, երբ երկիրը կառավարվում է վատագույն կադրերի կողմից։

REGST. Իսկ ի՞նչ է փոխվել հեղափոխությունից հետո։

Աբել Սիմոնյան. Եթե փորձեմ փիլիսոփայորեն մոտենալ այս հարցին, ապա կարող եմ ասել, որ մարդիկ սկսել են ավելի բաց խոսել բիզնեսին վերաբերող խնդիրներից։ Հեղափոխությունը թույլ տվեց, որ մարդիկ հասնեն այն ընկալմանը, որ մեր երկրում բիզնեսը ոչ թե առասպելական տիրույթ է՝ շրջապատված բարձր պարսպով, որտեղ ընդամենը մի քանի հոգի են եղանակ ստեղծում, այլ մի վայր է, որտեղ կարելի է շարունակական աշխատանքի, նորամուծությունների ու նոր գիտելիքների շնորհիվ հասնել արդյունքի։

Ես այս մի տարվա ընթացքում այցելել եմ մոտ 60 ձեռնարկություն, և ինձ համար հաճելի բացահայտում էր այն, որ մի շարք կազմակերպություններում մենեջմենթի առանցքային դեմքերը չէին բարբառում պապենական խոսքերը, այն է՝ «բիզնեսը առաջ չի գնում, որովհետև ժողովրդի ձեռքը փող չկա», «ես ամեն ինչ գիտեմ», «ինչ ուզում ես արա, մեկա չի ստացվի», «մենք հայ ենք, մեր մտածելակերպը ուրիշ ա» և այլն։ Տեսանելի էր, որ կա հստակ ձգտում՝ բիզնեսին նորովի նայելու։ Որոշ ձեռնարկություններում սկսել էին ակտիվ վերապատրաստել աշխատակիցներին, փորձեր էին կատարվում վերազինել կազմակերպությունը՝ ստեղծելով ռելեվանտ կայքէջ, ուղղաձիգ կառավարման համակարգը փոխարինել հարթ կառավարման համակարգով, կիրառել անալիտիկ գործիքներ։

© Աբել Սիմոնյան

Ձեռնարկությունները սկսել են մեծ տեղ հատկացնել մարդու իրավունքների պաշտպանությանը։ Անգլերեն լեզվում կա mindset բառը, որը, եթե թարգմանենք հայերեն, կլինի անձի կամ խմբի կողմից ընդունված մոտեցումների ամբողջություն։ Մեր ձեռնարկություններից մի քանիսը ունեն ուժեղ «mindset», այսինքն կիզակետված են ապագայի վրա՝ կենտրոնանալով ներկա ժամանակում բարելավվելու վրա։ Ես հավատում եմ, որ ընթացքում մեր բազում կազմակերպություններ կկարողանան դուրս գալ թմբիրից և զարգանալ։

Ճիշտ է՝ Հայաստանում հունվար-մայիս ամիսների տնտեսական ակտիվության ցուցանիշը նվազել է 3,9%-ով, շինարարության ծավալները նվազել են 23,4%-ով, առևտրի ոլորտում անկումը կազմել է 10,8%, իսկ մատուցվող ծառայությունների ծավալը կրճատվել է 4,2%-ով։ Սակայն սրա հիմնական պատճառը կորոնավիրուսն է, և ես հուսով եմ, որ կառավարությունը կկարողանա ճկունություն դրսևորել ու դուրս գալ առկա վիճակից։ 3,9% անկումը այնքան էլ ողբերգական չէ, սակայն անկումը մնում է անկում։ Կարծում եմ՝ Փաշինյանը պետք է խթանի երիտասարդների ներգրավածությունը բիզնեսում և նպաստի նրան, որ մենք ազատվենք նախկին վարչակարգերի խայտառակ ժառանգությունից։

Կրկնում եմ, մենք պետք է ձգտենք ամերիկյան ու եվրոպական ձեռնարկություններին ու կորպորացիաներին բերել Հայաստան ամեն գնով, եթե ուզում ենք, որ մեր բիզնեսը մրցակցի ավելի հզոր խաղացողների հետ և սկսի զարգանալ։

Մեր բիզնեսը անցել է շատ զրկանքների  միջով, սակայն դեռևս շատ զրկանքներ առջևում են, եթե մենք չփոխենք մեր մտածելակերպը բիզնեսի վերաբերյալ։

Telegram

Advertisements

Ադրբեջանի գործողությունները ենթարկվելու են գիտական վերլուծության. Ա. Հովհաննիսյան

ՀՀ ՊՆ ներկայացուցիչ Արծրուն Հովհաննիսյանը, պատասխանելով REGST-ի հարցին, նշել է, որ Ադրբեջանի գործողությունները գիտական վերլուծության են ենթակվելու:

Նկարը՝ © AUI

ՀՀ ՊՆ Վ.Սարգսյանի անվան ՌՀ-ի մարշալ Հ.Բաղրամյանի անվան հրամանատարաշտաբային ֆակուլտետի պետ Արծրուն Հովհաննիսյանը հայտնել է, որ անձամբ այդպիսի ուսումնասիրությունների մեծ սիրահար է և զբաղվում է ռազմական գիտական գործունեությամբ:

Հովհաննիսյանն ընդգծել է, որ վերլուծության համար ժամանակ է անհրաժեշտ, սակայն գիտական հետազոտություններ պարտադիր կատարվելու են, կհրապարակվեն նաև հոդվածներ:

Տեսանյութը (հատված)՝ © AUI

REGST-ի հարցը վերաբերում էր սահմանին տեղի ունեցող գործողություններում հայկական գիտական ներուժի ներգրավմանը և ադրբեջանական գործողությունների գիտական վերլուծությանը:

REGST
Regional Studies — Տարածաշրջանային ուսումնասիրություններ

Telegram

Հայաստանը երբեք չի եղել հակաիրանական հարթակ և դա մեր հարավային հարևանը շատ լավ է գիտակցում. Արմեն Վարդանյան

Իրանագետ Արմեն Վարդանյանի հետ զրուցել ենք Covid-19 համավարակի պայմաններում Իրանի ներքին կյանքի, հայ-իրանական հարաբերությունների և Իրան-Իսրայել հակամարտության մասին:

Նկարը՝ © Արմեն Վարդանյան

REGST. Ի՞նչ իրավիճակ է ներկայումս տիրում Իրանի Իսլամական Հանրապետության ներքին կյանքում՝ քաղաքականություն, տնտեսություն: Հաշվի առնելով համավարակով պայմանավորված դրությունը՝ ինչպե՞ս կգնահատեք Իրանի իշխանությունների կողմից ներքին խնդիրների հաղթահարման ուղղությամբ տարվող քաղաքականությունը (առողջապահական, սոցիալ-տնտեսական):

Արմեն Վարդանյան. Իրանում վերջին ամիսներին սոցիալ-տնտեսական վիճակն ավելի է վատթարացել, ինչին նպաստել է կորոնավիրուսի հետևանքով ստեղծված դրությունը, ինչպես նաև արդեն 2 տարի շարունակվող ամերիկյան պատժամիջոցների հետևանքով Իրանի տնտեսության ծանր վիճակը: Դրան գումարվել է նաև նավթի համաշխարհային գների անկումը և, քանի որ Իրանի արտահանման մեջ առյուծի բաժինն ընկնում է էներգակիրների վաճառքին, դա նույնպես չէր կարող բացասաբար չանդրադառնալ այդ երկրի տնտեսության վիճակի վրա:  Ստեղծված պայմաններում անընդհատ անկում է գրանցում երկրի ազգային արժույթը՝ ռիալը, և վերջերս 1 ամերիկյան դոլարի գինը հասավ 220 000 ռիալի:

Իհարկե, երկիրը փորձում է սոցիալական ծրագրերի և դրամական հատկացումների միջոցով թեթևացնել իր բնակիչների վիճակը, բայց պետք է նշել, որ այժմ Իրանի տնտեսական հնարավորությունները խիստ սահմանափակ են: Ինչ վերաբերում է առողջապահական վիճակին, ապա պետք է նշել, որ այստեղ էլ բնականաբար վիճակն աղետալի է. Իրանից դուրս հրապարակվող ոչ պաշտոնական աղբյուրների պնդմամբ՝ կորոնավիրուսի հետևանքով մահացած բնակիչների թիվը մի քանի անգամ ավելի բարձր է պաշտոնապես արձանագրված թվից: Պատժամիջոցների հետևանքով նույնիսկ դեղերի ներմուծումը մեծ խնդիր է Իրանի համար: Պետք է նշել, որ Իրանի իշխանությունները վերջերս հայտարարել են, որ ստեղծել են կորոնավիրուսի դեմ դեղամիջոցը և արդեն իսկ մի քանի երկրներ ցանկություն են հայտնել ներկրել այդ պատվաստանյութը:

REGST. Հայտնի է Իրանի և նրա հետ հարաբերությունների կարևորությունը Հայաստանի (այդ թվում՝ Արցախի) համար: Իսկ ի՞նչ նշանակություն ունի Հայաստանն Իրանի համար:

Արմեն Վարդանյան. Ինչպես որ Իրանը մեր երկրի համար չափազանց մեծ նշանակություն ունեցող երկիր է, այնպես էլ Հայաստանն Իրանի համար շատ մեծ կարևորություն ունի: Նախ՝ անվտանգային տեսանկյունից Հայաստանը Իրանի այն եզակի հարևաններից է, որտեղից ոչ մի անվտանգային սպառնալիք Իրանի համար չկա: Նույնիսկ Իրանի կարևորագույն դաշնակից համարվող ներկայիս Իրաքում կան ազգային-կրոնական փոքրամասնություններ (քրդեր, սունիներ), որոնք թշնամաբար են տրամադրված Իրանի նկատմամբ և հնարավորության դեպքում այդ թշնամական վերաբերմունքը գործնականում են ցուցադրում: Նույնը կարելի է ասել նաև Ադրբեջանի մասին, որն այս տարիների ընթացքում բազմիցս դարձել է Իրանի դեմ պայքարի հարթակ ԱՄՆ-ի և Իսրայելի համար: Իսկ Հայաստանի Հանրապետությունը երբեք չի եղել հակաիրանական հարթակ և դա մեր հարավային հարևանը շատ լավ է գիտակցում:

Բացի այդ, Հայաստանն Իրանի համար կարևոր  է նաև աշխարհառազմավարական տեսանկյունից: Հայաստանի միջոցով Իրանը դուրս է գալիս Վրաստան, իսկ այնտեղից էլ՝ Եվրոպա: Չպետք է մոռանալ նաև, որ ԵՏՄ հետ ունեցած Իրանի միակ ցամաքային սահմանը հենց Հայաստանի հետ սահմանն է, այնպես որ Իրան-Հայաստան ցամաքային սահմանը նաև Իրան-ԵՏՄ սահման է: Իհարկե, Հայաստանն այլ կարևոր նշանակություն էլ ունի մեր հարևան երկրի համար, և մենք չպետք է մոռանանք դրա մասին:

REGST. Իրանի Իսլամական Հանրապետությունն օրենսդրորեն ամրագրել է Իսրայելի սիոնիստական իշխանությունների դեմ պայքարի անհրաժեշտությունը. առաջիկայում այս ուղղությամբ ի՞նչ միջոցառումներ ու տարածաշրջանում Իրան-Իսրայել հակամարտության ի՞նչ դիպաշար է կանխատեսվում:

Արմեն Վարդանյան. Իրան-Իսրայել հարաբերություններն այնքան թշնամական են, այդ երկու երկրների միջև լարվածությունն այնքան մեծ է, որ ցանկացած դիպաշար, նույնիսկ ամենաանհավանական թվացողը, կարող է տեղի ունենալ: Իհարկե, անմիջական բախման հնարավորությունն այս պահին այդքան էլ մեծ չէ, բայց ամենահավանական տարբերակն այն է, որ Իրանը և Իսրայելը շարունակեն երրորդ երկրների տարածքում պրոքսի պատերազմներ մղել միմյանց դեմ:

Telegram

Հայաստանում տրամադրվող աջակցությունները շատ լավ են կազմակերպվում. Նաիրի Սարգսյան

Անհատ ձեռնարկատերեր և վարձու աշխատողներ՝ 8-րդ միջոցառում, և Հայաստանում տրամադրվող աջակցությունն այլ երկրների հետ համեմատությամբ: REGST, 20.04.2020

ՀՀ վարչապետի օգնական Նաիրի Սարգսյանը պատասխանել է ԶԼՄ-ների հարցերին՝ ներկայացնելով կորոնավիրուսի հետևանքների չեզոքացման սոցիալական միջոցառումներին:

Վարչապետի օգնականը պատասխանել է նաև REGST-ի հարցերին.

Տեսանյութը (հատված)՝ © ՀՄՏԿ

REGST. Պարոն Սարգսյան, 8-րդ միջոցառման շրջանակներում ինչպե՞ս է հաշվարկվում Անհատ ձեռնարկատեր հանդիսացող և միաժամանակ այլ՝ տուժած ընկերությունում գրանցված աշխատողի աջակցությունը:

Նաիրի Սարգսյան. Բոլոր այն անձինք, ովքեր միաժամանակ և՛ վարձու աշխատող են, և՛ Անհատ ձեռնարկատեր, օգնության չափը հաշվարկվում է երկու մեթոդներով՝ որպես աշխատող և որպես ԱՁ: Եվ այդ երկու մեթոդներով հաշվարկված օգնության չափից որն ավելի մեծ է լինում, այդ չափով է աջակցությունը ստանում:

REGST. Ինչպե՞ս կգնահատեք Հայաստանում տրամադրվող աջակցությունը հարևան և այլ երկրների հետ համեմատությամբ:

Նաիրի Սարգսյան. Ինձ թվում է՝ Հայաստանում տրամադրվող աջակցությունները շատ լավ են կազմակերպվում: Ես չեմ ցանկանում կոնկրետ երկրների հետ համեմատել, բայց անհամեմատ ավելի մեծ ու լայն շրջանակ է ընդգրկում մեզ մոտ աջակցությունը: Իսկ չափը համեմատական է մեր երկրում նվազագույն աշխատավարձի և սոցիալական օգնությունների չափերի հետ:

Բաժանորդագրվեք նաև մեր Telegram ալիքին

Հայաստանը պատրաստվում է արձակել սեփական փոքր արբանյակ. հարցազրույց Արեգ Միքայելյանի հետ

Աստղագիտության ոլորտում արված ահռելի աշխատանքի, ձեռքբերումների, առկա իրավիճակի և առաջիկա ուշագրավ ծրագրերի մասին զրուցել ենք Բյուրականի աստղադիտարանի տնօրեն Արեգ Միքայելյանի հետ:

Արեգ Միքայելյան

ՀՀ ԳԱԱ Վ. Համբարձումյանի անվան Բյուրականի աստղադիտարանի (ԲԱ) տնօրեն,

Միջազգային աստղագիտական միության (ՄԱՄ) Հարավարևմտյան և Կենտրոնական Ասիայի աստղագիտության զարգացման տարածաշրջանային կենտրոնի տնօրեն,

Հայկական աստղագիտական ընկերության (ՀԱԸ) գործող նախագահ,

Եվրասիական աստղագիտական ընկերության (ԵԱԱԸ) փոխնախագահ,

Հայկական վիրտուալ աստղադիտարանի (ՀՎԱ) ղեկավար և Վիրտուալ աստղադիտարանների միջազգային ալյանսի (IVOA) գործադիր կոմիտեի անդամ,

Եվրոպական Հորիզոն 2020 նախագծի «Տիեզերք» ոլորտի ծրագրային կոմիտեի անդամ, ՄԱՄ «Աստղագիտությունը և համաշխարհային ժառանգությունը» հանձնաժողովի խորհրդի անդամ։

Հարցազրույց

REGST. Ինչպե՞ս կգնահատեք Հայաստանի ներկայիս պոտենցիալը՝ աստղագիտության ոլորտում հաջողություններ գրանցելու համար (համեմատություն մեր հարևանների և տվյալ ոլորտի առաջադեմների հետ):

Արեգ Միքայելյան. Կարող ենք սկսել ամբողջ աշխարհում տարբեր երկրների աստղագիտական ներուժը գնահատելուց։ Պատկերն այնպիսին է, որ աստղագիտությամբ լրջորեն զբաղվում են միայն ամենազարգացած պետությունները՝ ԱՄՆ, Ճապոնիա, Գերմանիա, Մեծ Բրիտանիա, Ֆրանսիա, Իտալիա, Չինաստան, Կանադա, Ավստրալիա, Ռուսաստան, Հնդկաստան և այլ։ Այս երկրների պետական բյուջեները հարյուրավոր անգամ գերազանցում են Հայաստանի պետական բյուջեն։ Միջին և փոքր պետություններում աստղագիտությունը կամ շատ համեստ դիրքերում է, կամ էլ ընդհանրապես չկա (Միջազգային աստղագիտական միության (ՄԱՄ) անդամ են հանդիսանում աշխարհի պետությունների կեսից էլ պակասը՝ միայն 82-ը): Այս առումով Հայաստանը բացառիկ երկիր է. չունենալով հզոր տնտեսություն, աշխարհի երկրների մեջ տարածքով, բնակչության թվով և պետական բյուջեով զբաղեցնելով համեստ դիրքեր, այնուամենայնիվ ունի զարգացած գիտություն և հատկապես՝ աստղագիտություն։

Արդեն պարզ է, որ աշխարհի գերհզոր պետություններից հետո աստղագիտության մակարդակով հաջորդը հենց Հայաստանն է։ Եվ բնականաբար, մեր երկիրը շատ առաջ է բոլոր ցուցանիշներով թե՛ մեր հարևաններից, և թե մեզ հետ տնտեսական ցուցանիշներով համեմատելի բոլոր այլ պետություններից։ Իհարկե, ընդունենք, որ սա մեր լավագույն ժառանգություններից է, որ մնացել է խորհրդային ժամանակներից և մասնավորապես Վիկտոր Համբարձումյանի կողմից։ Սակայն ես չէի ասի, որ մենք գոյատևում և զարգանում ենք միայն այդ ժառանգության շնորհիվ։

Ահռելի ջանքեր են գործադրվել Հայաստանում աստղագիտությունը զարգացնելու համար հենց վերջին տարիներին՝ Համբարձումյանից հետո. ակտիվորեն շարունակվում են գիտական հետազոտություններն ու հայտնագործությունները, ծանր ֆինանսական պայմաններում այնուամենայնիվ հաջողվում է աշխատեցնել հիմնական աստղադիտակները, հաստատվել են մի շարք գիտական համագործակցության ծրագրեր ԱՄՆ, Ռուսաստանի և եվրոպական երկրների հետ, կազմակերպվում են խոշոր միջազգային գիտաժողովներ և այլ միջոցառումներ (1998, 2001 և 2013-ին՝ ՄԱՄ պաշտոնական գիտաժողովներ, 2007-ին՝ Եվրոպական աստղագիտական համագումարը, 2017-ին՝ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի կոնֆերանս, միջազգային կոնֆերանսներ նվիրված Բյուրականի աստղադիտարանի 60 և 70 ամյակներին (2006 և 2016) և Վիկտոր Համբարձումյանի 100 և 110 ամյակներին (2008 և 2018), 2015-ին՝ միջազգային գիտաժողով «Աստղագիտական շրջահայություններ և մեծ տվյալներ» թեմայով՝ աստղագետների և համակարգչային մասնագետների մասնակցությամբ, 2014-ին՝ միջճյուղային գիտաժողով «Աստղագիտության կապն այլ գիտությունների, մշակույթի և հասարակության հետ» թեմայով, 2015-ից՝ տարածաշրջանային աշխատաժողովներ, 2019-ին անցկացվեց «Տիեզերական հետազոտություններ և տեխնոլոգիաներ» թեմայով տարածաշրջանային երիտասարդական դպրոց, վերջապես, 2006-ից սկսած կազմակերպել ենք Բյուրականյան միջազգային ամառային դպրոցների կանոնավոր շարքը, որի նման աշխարհում ընդամենը մի քանիսն են, դրանք տեղի են ունենում յուրաքանչյուր երկու տարին մեկ անգամ, և վերջինը կայացել է 2018-ին), հայ աստղագետները բազմաթիվ գործուղումներ են ունենում աշխարհի շատ երկրներ՝ գիտահետազոտական աշխատանքի, միջազգային գիտաժողովներին մասնակցելու, հրավիրված սեմինարների, համագործակցությունների քննարկման և այլնի նպատակով, բազմաթիվ արտասահմանցի գիտնականներ են այցելում Բյուրականի աստղադիտարան, 2018-ին կնքվել է պայմանագիր եվրոպական Astronomy & Astrophysics ամենահեղինակավոր ամսագրի հետ, ըստ որի Հայաստանը դրա լիիրավ անդամն է դարձել, 1999-2001-ին ստեղծվել է Հայկական աստղագիտական ընկերությունը, 2005-ին՝ Հայկական վիրտուալ աստղադիտարանը, 2002-2007-ին իրականացվել է Բյուրականյան առաջին շրջահայության (FBS կամ Մարգարյանի շրջահայության) թվայնացման նախագիծը, 2011-ին այն ներգրավվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի «Աշխարհի հիշողություն» փաստագրական արժեքների միջազգային գրանցամատյանում, 2013-ին Բյուրականի աստղադիտարանը ճանաչվել է ՀՀ ազգային արժեք, 2015-ին՝ ՄԱՄ տարածաշրջանային աստղագիտական կենտրոն։

Իհարկե, այս ամենին մեծ չափով խանգարում է Հայաստանում գիտության ֆինանսավորման չափազանց ցածր մակարդակը։ Եթե չլինեին մեր նվիրյալ աստղագետների ջանքերը, աստղագիտությունը Հայաստանում վաղուց որպես հուշ կմնար։

REGST. Ինչպիսի՞ կարևոր նախագծեր են առաջիկայում նախատեսվում Հայաստանի աստղագիտական ոլորտում: Մասնավորապես՝ ԵԱՏՄ, ԱՊՀ և այլ կազմակերպությունների շրջանակներում:

Արեգ Միքայելյան. Ինչպես նշեցի, Բյուրականի աստղադիտարանը չափազանց ակտիվ է միջազգային համագործակցությունների հարցում, մասնավորապես հենց ԵԱՏՄ և ԱՊՀ տարածքում։ Միայն վերջին երեք տարում համագործակցության պայմանագրեր ենք կնքել ՌԴ Հատուկ աստղադիտարանի (САО), ՌԴ գիտությունների ակադեմիայի աստղագիտական ինստիտուտի (ИНАСАН), Մոսկվայի պետական համալսարանի Շտերնբերգի անվան աստղագիտական ինստիտուտի (ГАИШ МГУ), Տիեզերական հետազոտությունների ինստիտուտի (ИКИ), Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանի (СПбГУ), Սանկտ Պետերբուրգի Պետրոս Մեծի անվան պոլիտեխնիկական համալսարանի (СПбПУ) հետ, 2015-ից շարունակվում է ՌԴ տիեզերական գործակալության (Роскосмос) հետ իրականացվող տիեզերական մնացորդային բեկորների մշտադիտման խոշոր նախագիծը։

Մեր կողմից համակարգվող Տարածաշրջանային աստղագիտական կենտրոնը միավորում է Հայաստանը, Վրաստանը, Իրանը, Թուրքիան, Ղազախստանը և Տաջիկստանը և համագործակցում է ԱՊՀ երկրներից մի քանիսի հետ։ Մի շարք դիտողական ծրագրեր են իրականացվում ՌԴ, Ուկրաինայի, Ղազախստանի, Լիտվայի, Վրաստանի, ինչպես նաև ԱՄՆ, Ֆրանսիայի, Իսպանիայի և Լեհաստանի աստղագետների հետ։ Թեմաները խիստ տարբեր են՝ երիտասարդ աստղերի և ակտիվ գալակտիկաների ուսումնասիրություններից մինչև աստղակերպեր։  

REGST. Ընդունվեց «Տիեզերական գործունեության մասին» ՀՀ օրենքը. որքանո՞վ այն կնպաստի ոլորտի զարգացմանը, և ի՞նչ հիմնական խոչընդոտներ կան զարգացման ճանապարհին (կրթական, ֆինանսական, աշխարհաքաղաքական իրադրություն կամ այլ պատճառներ):

Արեգ Միքայելյան. Խորհրդային տարիներին Հայաստանը շատ ակտիվ էր տիեզերական հետազոտությունների ոլորտում, մասնավորապես հիշենք Գրիգոր Գուրզադյանի և Հրանտ Թովմասյանի տիեզերական աստղադիտարանների նախագծերը (հատկապես հանրահայտ Օրիոնները), մեր ռադիոֆիզիկոսների աշխատանքները Վեներայի հետազոտման վայրէջքային ապարատների կապի ապահովման գործում, կենսաբանների ուսումնասիրությունները անկշռելիության և ընդհանրապես տիեզերական պայմաններում (մասնավորապես, Նորայր Սիսակյանը տիեզերական կենսաբանության հիմնադիրներից է)։

Այնուհետև այս ոլորտը մի փոքր նահանջեց։ Սակայն 2014-ին Հայաստանը միացավ ՄԱԿ-ի Տիեզերքի խաղաղ օգտագործողների հանձնաժողովին (COPUOS) և պաշտոնապես հայտարարեց տիեզերական գործունեության զարգացման մասին։ Ինչպես նշեցիք, 2019-ին արդեն ընդունվեց «Տիեզերական գործունեության մասին» ՀՀ օրենքը, ներկայումս մշակվում է համանուն հայեցակարգը և ռազմավարությունը։ Հայաստանը պատրաստվում է արձակել սեփական փոքր արբանյակ, ինչպես նաև համագործակցության կարգով մասնակցել ավելի խոշոր արբանյակների շահագործմանը։

Իհարկե, զարգացման համար Ձեր կողմից նշված բոլոր խոչընդոտներն էլ կան։ Կրթական առումով մենք դեռ չունենք այս ոլորտի լիարժեք մասնագետներ։ Սկզբնական շրջանում հավանաբար պետք է հրավիրվեն մասնագետներ արտասահմանից, ինչպես նաև անհրաժեշտ է անհապաղ սկսել համապատասխան մասնագիտությունների դասավանդումը և մասնագետների պատրաստումը, որ գոնե մի քանի տարի հետո այս ոլորտը կադրային առումով դատարկ չլինի։

Ֆինանսական խոչընդոտներն իհարկե ահռելի են, քանի որ տիեզերական ծախսերը նույնանման ցամաքային ծախսերից տասնյակ և նույնիսկ հարյուրավոր անգամ շատ են։ Օրինակ նույն տրամաչափով աստղադիտակի կառուցումը և տեղադրումը ցամաքային պայմաններում և տիեզերական տարածություն արձակումը (երկրային կամ արեգակնային ուղեծրում տեղակայելը) ֆինանսական առումով տարբերվում է համարյա 500 անգամ։ Այնուամենայնիվ, Հայաստանը կարող է և իրականացնում է նաև շատ ճկուն քաղաքականություն։ Օրինակ աստղագիտության ոլորտում, օգտագործելով ամերիկյան (NASA), եվրոպական (ESA) և ռուսական (Роскосмос) տիեզերական գործակալությունների առաքելությունները, մենք զուտ արժեցող գիտական նախագծեր ներկայացնելով կարողանում ենք օգտագործել նրանց դիտողական ժամանակը՝ չծախսելով նույնիսկ մեկ լումա։

Այսպես, մեր գիտական խմբին հաջողվեց դիտողական ժամանակ ստանալ ամերիկյան «Սպիտցեր» տիեզերական ենթակարմիր աստղադիտարանում և հայտնաբերել Տիեզերքի ամենահզոր ենթակարմիր գալակտիկաները, որի արդյունքում գիտական հոդվածներ տպագրվեցին ամերիկյան ամենահեղինակավոր աստղագիտական ամսագրերում։

Հետևեք նաև մեր Telegram ալիքին

REGST-ի հարցին պատասխանել է Էկոնոմիկայի փոխնախարար Վարոս Սիմոնյանը

Ապրիլի 15-ին տեղի է ունեցել ՀՀ Էկոնոմիկայի նախարարի տեղակալներ Վարոս Սիմոնյանի և Ավագ Ավանեսյանի մամուլի ասուլիսը: Մենք նույնպես հարց էին հղել, որին պատասխանել է փոխնախարար Վարոս Սիմոնյանը: Հարցն ու պատասխանը ներկայացված են ստորև՝ տեսանյութով և տեքստային տարբերակով:

Հարց. Պարոն փոխնախարար, ի՞նչ մակարդակի վրա են գտնվում առևտրային հարաբերություններն Իրանի հետ. ինչպե՞ս կգնահատեք ԵԱՏՄ-Իրան Արտոնյալ առևտրի համաձայնագրի գործողության 5 ամսվա արդյունքները:

© Հայկական միասնական տեղեկատվական կենտրոն

Փոխնախարարի պատասխանը՝ տեքստային տարբերակով.

Վարոս Սիմոնյան. Առևտրային հարաբերություններն Իրանի Իսլամական Հանրապետության հետ գտնվում են նոռմալ վիճակում. առևտրային հարաբերությունները չեն դադարեցվել ընդհանրապես: Եղել են սահմանի հետ կապված (իրավիճակից բխող) սահմանափակումներ՝ զուտ կորոնավիրուսի համաճարակի տարածմամբ պայմանավորված, երկու շաբաթվա ընթացքում: Առաջին անհրաժեշտության ապրանքների և բժշկական սարքավորումների համապատասխան ցանկեր են հաստատվել. առևտուրը և բեռնափոխադրումն իրականացվել են այդ համատեքստում:

Ինչպես գիտենք, ԵԱՏՄ շրջանակներում կա որոշում, որով ժամանակավորապես արգելված են երրորդ երկրներ համապատասխան բժշկական նշանակություն ունեցող և գյուղատնտեսական ու պարենային ապրանքների արտահանումը: Համանման որոշումներ ունեն աշխարհի գրեթե բոլոր երկրները, այդ թվում՝ եվրոպական և ԱՊՀ: Իրանը՝ նույնպես:

Նշեմ, որ նման որոշումները չեն տարածվում մարդասիրական օգնության նպատակով իրականացվող բեռնափոխադրումների վրա:

Ինչ վերաբերում է ԵԱՏՄ-ԻԻՀ «Ազատ առևտրի» համաձայնագրին, որն ուժի մեջ է մտել 2019թ. հոկտեմբերից, ապա Համաձայնագրի շրջանակներում կա նվազեցված մաքսատուրքով ապրանքների ցանկ, որը կիրառվում է փոխադարձ առևտրում: Այս համատեքստում դեռ շատ վաղ է գնահատել, թե ինչ ազդեցություն է ունեցել Համաձայնագիրը, որովհետև համաճարակի տարածման կամ կանխարգելման միջոցառումների շրջանակներում ԵԱՏՄ-ն որոշում է կայացրել, որ որոշ ապրանքատեսակների նկատմամբ ներմուծման մաքսատուրքերը զրոյացվում են: Սա վերաբերում է բոլոր երրորդ երկրներին:

Ազատ առևտրի ցանկացած համաձայնագիր ունի հետևյալ մոտեցումը և կառուցվածքը. յուրաքնաչյուր տարի իրականացվում է համաձայնագրի գնահատում և երկկողմանի վերլուծական աշխատանքների շրջանակներում համաձայնագրի 2 կողմերը ներկայացնում են իրականացված աշխատանքները՝ այսպես կոչված Factual Presentation-ները: Միևնույն ժամանակ Հայաստանը, հանդիսանալով Առևտրի համաշխարհային կազմակերպության անդամ երկիր և ունենալով երրորդ երկրների հետ, ինչպես նաև ԵԱՏՄ շրջանակում համաձայնագրեր, բոլոր տեսակի համաձայնագրերի Factual Presentation-ներն իրականացվում են Առևտրի համաշխարհային կազմակերպությունում:

Իրանիի հետ Համաձայնագրի գնահատում դեռևս արված չէ. փաստաթուղթը վերջնական պատրաստ չէ: Պատրաստ է լինելու մեկ տարին լրանալուց հետո: Այն կլինի հանրային փաստաթուղթ և կներկայացվի բոլորին:

Բաժանորդագրվեք մեր Telegram ալիքին

Նույն թեմայով՝ կարդացեք նաև.

Հարցազրույց Վարուժան Գեղամյանի հետ. Թուրքիա — գազատարներ, ՆԱՏՕ, ներքաղաքական իրավիճակ

Թուրքիային առնչվող արդիական թեմաների շուրջ զրուցել ենք պատմական գիտությունների թեկնածու, թուրքագետ Վարուժան Գեղամյանի հետ:

REGST. Տեղի ունեցավ TANAP-ի բացումը, Էրդողանը հայտարարեց նաև հունվարի 8-ին «Թուրքական հոսքի» բացման մասին. ի՞նչ նշանակություն ունի այս գազատարների գործարկումն Անկարայի համար:

Վարուժան Գեղամյան. Թուրքիայի տարածքով էներգակիր նոր ենթակառուցվածքների ստեղծումն ու շահագործումը հնարավորություն է տալիս Անկարային ձեռք բերել լրացուցիչ կարևորություն տարածաշրջանային և գլոբալ աշխարհաքաղաքականության հարացույցում։ Մասնավորապես, Թուրքիան կարող է դիտարկվել որպես Եվրոպայի համար գլխավոր տարանցիկ ուղի, որը այլընտրանք է Ռուսաստանին։ Պակաս կարևոր չէ նաև այն հանգամանքը, որ Թուրքիան ևս մեկ ենթակառուցվածքի միջոցով կապվում է Հարավային Կովկասի հետ, ինչը ազդեցության լրացուցիչ գործոն է Անկարայի համար։

REGST. Ո՞ւր են հասել Թուրքիա-ՆԱՏՕ (ԱՄՆ) հարաբերությունները. ի՞նչ փուլում են դրանք «Խաղաղության ակունք» ռազմագործողությունից և Ռուսաստանի հետ մերձեցումից հետո:

Վարուժան Գեղամյան. ՆԱՏՕ-Թուրքիա և ԱՄՆ-Թուրքիա հարաբերություններում ներկայումս նկատվում է բարձր հարաբերությունների՝ պատմականորեն ամենացածր մակարդակը։ Կարելի է ասել, որ 2013 թվականից հետո նկատված լարվածությունը հասել է իր գագաթնակետին, որի դրսևորումները կարելի է համարել վերջերս արձանագրված փոխադարձ ագրեսիվ հռետորաբանությունը և տարաձայնությունները տարածաշրջանային և գլոբալ հիմնախնդիրների շուրջ։

REGST. Ներքաղաքական ինչպիսի՞ իրավիճակ եք կանխատեսում Թուրքիայի համար առաջիկա տարիներին:

Վարուժան Գեղամյան. Թուրքիայի ներքաղաքական իրավիճակի վրա առավել մեծ ազդեցություն են ունենալու առաջիկա տարիների տնտեսական ցուցանիշները։ Մինչև հաջորդ համապետական ընտրությունները (որոնք նախանշվում են 2023թ.) տնտեսական գործոնը կլինի ամենաորոշիչը ներքաղաքական պայքարում։ Պակաս հետաքրքրական չէ հետևել նաև մեծ քաղաքներում (Ստամբուլ, Իզմիր, Ադանա) ընդդիմադիր գործիչների (իմա՝ քաղաքապետների) աշխատանքին, որը ևս կարող է էական նշանակություն ունենալ Էրդողանի և իշխող Արդարություն և զարգացում կուսակցությանը մարտահրավեր նետելու տեսանկյունից։


REGST-ի հարցերին պատասխանեց պատմական գիտությունների թեկնածու, թուրքագետ Վարուժան Գեղամյանը:

REGST

Տարածաշրջանային ուսումնասիրություններ / Regional Studies

Հարցազրույց Լուսինե Հայրապետյանի հետ. Արվեստաբուժությունը, արտտեխնոլոգիաները և այսօրվա երեխաները

Արվեստաբուժության թեմայով զրուցել ենք Մանկավարժական գիտությունների թեկնածու, ասիստենտ Լուսինե Հայրապետյանի հետ (Երևանի պետական համալսարան, Մանկավարժության և կրթության զարգացման կենտրոն):

REGST. Ինչպե՞ս է  արվեստաբուժությունը ներգործում անձի վրա: Հայաստանում որքանո՞վ է ընդունված արվեստաբուժությամբ զբաղվելը: Ձեր ուսանողներին այն հետաքրքրո՞ւմ է:

Լուսինե Հայրապետյան. Երևի ոչ մեկ չի ժխտի, եթե ասեմ, որ արվեստը, որի կառուցվածում մեր ապագայի տեսլականներն են, ոչ թե ներկայի փաստացի արձանագրությունները, իր տարատեսակ ճյուղերով պատմում է ոչ այնքան մարդուն շրջապատող արտաքին աշխարհի, որքան մարդու ներքին վիճակի, ներքին տագնապների և ուրախությունների, ներքին հուզազգացողական ապրումների մասին: ՈՒրեմն սկսենք նրանից, թե արվեստն ինչ ներգործություն ունի մեր զգայարանների վրա, ինչպես ենք արվեստի միջամտությամբ մենք ընկալում մեզ շրջապատող աշխարհը, օբյեկտիվ իրականությունը:

Մարդկային եզակի ու ինքնատիպ կառուցվածքում երևույթների բացահայտման, ընկալման ձևերը, արագությունները, զգայունության աստիճանները տարբեր են: Հաճախ կարող է մեկին հիացնող որևէ արվեստի գործ չընկալվել մյուսի կողմից, որովհետև արվեստն ունի իր լեզուն, որին աստիճանաբար պետք է /թեկուզ մասնակիորեն/ տիրապետի երեխան՝ հետագայում այն հասկանալու համար: Սակայն արվեստաբուժությունը չի պահանջում, որպեսզի դրանով զբաղվողը տվյալ արվեստի ոլորտի մասնագետ լինի: Միգուցե արվեստաբույժի դեպքում դա ցանկալի է, թեև ոչ պարտադիր, բայց իր համար խնդիր լուծող սուբյեկտի դեպքում խաղը ենթագիտակցական մակարդակի հետ է, հոգեկանում ունեցող փոփոխությւոնների, կուտակված ու չպարպված զգացմունքների հետ: Այն չպետք է շփոթել հոգեթերապիայի հետ, քանի որ վերջինս զուտ բժշկական մոտեցում է պահանջում:

Ես այս բնագավառն ուսումնասիրել եմ հատկապես երեխաների հետ տարվող աշխատանքների տեսանկյունից, քանի որ դասավանդում եմ ԵՊՀ սոցիալական մանկավարժություն բաժնում և որ այն կարելի է դիտարկել երեխային օգնելու համար սոցիալական մանկավարժի իրականացրած շտկող,  աջակցող, վերականգնող գործառույթների իրականացման այլընտրանք: Արվեստաբուժությունն ունի արտտեխնոլոգիաներ, որոնք օգնում են ոչ միայն զարգացման խնդիրներ  ունեցող երեխաներին  թոթափելու լարվածությունը, հաղթահարելու վախերն ու բարդույթները, այլև նպաստում են կենսաբանորեն առողջ երեխաների մոտ ձևավորել զգայական ինտելեկտ՝ առավել խորությամբ  հասկանալու համար սեփական ես-ում ձևավորված զգայական պահանջմունքները, վերածել դրանք նկարների, սիմվոլների, կոլաժների, երգի, ձայնի, այլ բազմապիսի ձևերի, արթնացնել ներքին ես-ի ստեղծագործական ամբողջ ներուժը, բացահայտել  հնարավորություններ, որոնց մինչ այդ ծանոթ չէր երեխան:

Ուսանողներին, ինչ խոսք, հետաքրքրում է դասընթացը, քանի որ այն տեսագործնական իր կառուցվածում հմտացնում է նրանց թե՛ ուրիշին օգնություն, աջակցություն ցույց տալու գործում, թե՛ սեփական անձի ամբողջական ընկալման, դրա ուսումնասիրության տեսանկյունից:

REGST. Ո՞վ ունի բուժման այս յուրահատուկ տեսակի կարիքը: Պե՞տք է արդյոք առողջներին:

Լուսինե Հայրապետյան. Ձեր առաջին հարցին կպատասխանեմ մեկ բառով՝ բոլորը: Ինչո՞ւ: Քանի որ արվեստաբուժության սուբյեկտ ասելով չենք ընկալում անպայման  հիվանդին: Կարևոր է, թե ովքեր են օգտագործում արվեստաբուժության «գործիքները», ինչ նպատակով: Դրանք կարող են ունենալ բժշկական, հոգեշտկողական, մանկավարժական ուղղվածություն և մեծ օգուտ տալ , եթե խնդիրը ճիշտ է ախտորոշվել և հստակեցվել:

Հիմնականում ինձ հետաքրքրում են մանկավարժական կիրառությունները, թեև, հաճախ են լինում առիթներ  ուսումնասիրելու նաև այլ մասնագետների փորձը, այլ տարիքային խմբերի հետ աշխատանքները ևս: Ամեն դեպքում, դառնալով երեխաներին,  կարծում եմ, որ այսօրվա երեխաները, ովքեր տեղեկատվական տեխնոլոգիաների բուռն զարգացման ժամանակաշրջանի ծնունդ են,  ովքեր օրվա մեծ մասն անց են կացնում սոցիալական ցանցերում, ծանրաբեռնված են երբեմն անհրաժեշտ, երբեմն ոչինչ չտվող, արժեքավոր- անարժեք տեղեկատվությամբ, շատ ունեն օբյեկտիվ իրականությունն ու կյանքն ընկալելու, կարևորն անկարևորից տարբերակելու, դրանում իրենց տեղն ու դերը հասկանալու, իրենց երջանկության աղբյուրները հետազոտելու և գտնելու կարիքը:

Արվեստաբուժությունը միջամտում է, որպեսզի մարդը ծանոթանա իր հետ, գտնի իրեն, հասկանա ու սիրի իրեն այնպիսին, ինչպիսին կա: Ի դեպ, շատ պայմանական է այս դեպքում առողջ-անառողջ ընկալումը, որովհետև առողջությունը պետք է դիտարկել հոլիզմի տեսանկյունից, ամբողջական՝ մտքի, հոգեկանի, ֆիզիկականի համադրմամբ:

REGST. Կարո՞ղ եք տարբերակներ նշել, թե արվեստաբուժությամբ հետաքրքրված մարդն ո՞ւր դիմի, ինչի՞ց սկսի:

Լուսինե Հայրապետյան. Այսօր արվեստաբուժությամբ զբաղվող հատուկ կենտրոններ կան, որտեղ կազմակերպվում են թերապիաներ տարբեր խնդիրներ ունեցողների, ինչպես նաև հետաքրքրվածների, արվեստի հնարները կիրառել սիրողների համար: Իհարկե, դրանք տարբեր մոտեցումներով են կազմակերպվում: Սակայն եթե չկան այդ կենտրոններ հաճախելու հնարավորություններ, նկարեք, երգեք, ձեզ դրական ուղղվածությամբ մտքերով, դրանք շրջանառող մարդկանցով շրջապատեք:

Կյանքը լիարյուն ապրելը  ինքնին արվեստ է: Ուղղակի սիրեք կյանքն այնպիսին, ինչպիսին կա, որովհետև նրա ամեն ծառի սոսափյունի մեջ երաժշտություն կա, ամեն դեղնող կամ նորածիլ բույսի գույներում՝ բնության զարկերակ, ձեզ շրջապատող մարդկանց ամեն բարի խոսքում՝ հույսի արթնացում, ամեն բացվող օրվա, ծագող լույսի  մեջ նոր ձայների, գույների, նոր արթնացման  սկզբեր: Սկսեք այս պարզ բաները  նկատելուց և հավատացեք, շատ բան կփոխվի ակամայից դեպի լավը:

REGST-ի հարցերին պատասխանեց Լուսինե Հայրապետյանը (Մանկավարժական գիտությունների թեկնածու, ասիստենտ, Երևանի պետական համալսարան, Մանկավարժության և կրթության զարգացման կենտրոն)

Բաժանորդագրվեք մեր Telegram ալիքին