Հնդկաստանի ԱԳ նախարարն առաջին անգամ Վրաստան է այցելում

Հնդկաստանի արտաքին գերատեսչության ղեկավարն առաջին անգամ պաշտոնապես այցելում է Վրաստան. հուլիսի 9-10-ը Սուբրամանյամ Ջայշանքարը Թբիլիսիում հանդիպելու է նախագահ Սալոմե Զուրաբիշվիլիի, վարչապետ Իրակլի Ղարիբաշվիլիի, փոխվարչապետ, արտգործնախարար Դավիդ Զալկալիանիի և էկոնոմիկայի նախարար Նաթիա Թուրնավայի հետ:

Հնդկաստանի ԱԳ նախարարը Վրաստանին է փոխանցելու միջնադարյան Քեթևան թագուհու մասունքները, ով վրաց ուղղափառ եկեղեցու կողմից դասվել է սրբերի շարքին և համարվում է քրիստոնեական նահատակ: Հանդիսավոր արարողությունը կայանալու է Թբիլիսիի Սուրբ Երրորդության Մայր տաճարում (Սամեբա):

Վրաց արտաքին գերատեսչության հաղորդմամբ` Դելիի կողմից մասունքի փոխանցումն աննախադեպ որոշում է: Առկա կարգերի համաձայն` Հնդկաստանը չի դիտարկում այլ երկրին պատմական հուշարձանների և սրբությունների փոխանցում, որոնք հայտնաբերվել են իր տարածքում հնագիտական պեղումների ժամանակ:

Նշվում է, որ առկա բարյացկամ հարաբերություններից, փոխադարձ աջակցությունից և սերտ համագործակցությունից ելնելով` Հնդկաստանի վարչապետն աննախադեպ որոշում է ընդունել Քեթևան թագուհու մասունքները Վրաստանին հանձնելու վերաբերյալ:

Քեթևան Բագրատունին եղել է Կախեթի թագավորության թագուհին, ում 1614թ. գերեվարել է պարսից Աբաս 1-ին շահը: Սպահանում նրան թոռների` Ալեքսանդրի և Լևանի հետ նետել են զնդանը, որտեղ մնացել է 10 տարի: Պատմում են, որ շահը խոստացել է նրան Պարսկաստանի թագուհի կարգել, եթե իսլամ ընդունի: Չնայած տառապանքներին, թագուհին հավատքը չի ուրացել: 1624թ. սեպտեմբերի 13-ին Քեթևան թագուհուն այրել են:

Պորտուգալացի հոգևորականները, ովքեր ականատես են եղել թագուհու ողջակիզմանը, թաքուն վերցրել են նրա մասունքները: Գլուխը և աջ ձեռքն ուղարկել են Քեթևանի որդուն` Թեյմուրազ արքային, որոնք թաղվել են Ալավերդու եկեղեցում` 1723թ., սակայն հետագայում անհետացել են:

Նահատակ-թագուհու այլ մասունքներ տարվել են Վատիկան, Բելգիա, ինչպես նաև Գոայի Սուրբ Ավգուստինի տաճար (Հնդկաստան): 19-րդ դարի սկզբին վերջինս ավերվել է:

2013թ. Archeology հեղինակավոր պարբերականի լրագրողը հայտարարել է, որ Գոայի ավերակներում հայտնաբերված ոսկորները, ենթադրաբար, պատկանում են Քեթևան թագուհուն: ԴՆԹ հետազոտությունը ցույց է տվել, որ քարե սարկոֆագից գտնված ձեռքի ոսկորները կապ չունեն Հնդկաստանի հետ և ունեն վրացական ծագում:

2017թ. Քեթևանի մասունքներն արդեն բերվել են Վրաստան` մոտ կես տարի ցուցադրելով Սամեբայի վանքում: Մինչև վերջնական հանձնումը Վրաստանին` թագուհու մասունքները պահվել են Գոայի ազգային թանգարանում:

Միացեք մեր Telegram ալիքին

Բյուրականի և ԵՊՀ աստղադիտարանների միջև կարևոր պայմանագիր է կնքվել

ՀՀ ԳԱԱ Վ. Համբարձումյանի անվ. Բյուրականի աստղադիտարանի (ԲԱ) և Երևանի պետական համալսարանի Վ. Համբարձումյանի անվ․ աստղադիտարանի միջև կնքվել է փոխադարձ համագործակցության պայմանագիր` հինգ տարի ժամկետով։

Համաձայն պայմանագրի՝ երկու աստղադիտարանները ԵՊՀ ֆիզիկայի ֆակուլտետում «Աստղաֆիզիկա» մասնագիտությամբ որակյալ կադրերի պատրաստման և ուսանողների մոտ գործնական հմտությունների զարգացման, ինչպես նաև ԵՊՀ աստղադիտարանում դիտողական ու լաբորատոր սարքերի արդիականացման ու համալրման նպատակով համատեղ կիրականացնեն տարաբնույթ նպատակային գիտական, ուսումնական ու կազմակերպչական միջոցառումներ, փոխհամաձայնեցված գործնական ու լաբորատոր պարապմունքներ։

ԲԱ մամուլի քարտուղար Մելինե Ասրյանի հաղորդմամբ` պայմանագրի շրջանակներում նախատեսվում է նաև համագործակցություն ինչպես ԵՊՀ աստղադիտարանում գիտության թանգարանի, աստղացուցարանի և գիտական գրադարանի հիմնադրման ու կայացման, այնպես էլ ՀՀ-ում գիտական զբոսաշրջության զարգացման ոլորտում։

Վերանորոգումից հետո ԵՊՀ աստղադիտարանի վերաբացումը տեղի է ունեցել մայիսի 12-ին:

Հիշեցնենք, որ ԲԱ-ն համարվում է ՀՀ-ում գիտական զբոսաշրջության նախաձեռնության առաջամարտիկ և արդեն երկար տարիներ իրականացնում է աստղագիտական զբոսաշրջության միջազգային նախագիծ՝ ուղղված Հարավարևմտյան և Կենտրոնական Ասիայի տարածաշրջանին։

Նկարը` © MariSha, Flickr \ Բյուրականի աստղադիտարան

Միացեք մեր Telegram ալիքին

Չինաստանը պատմական հաջողություն է գրանցել. «Տյանվեն-1»-ն արդեն Մարսի վրա է

Չինական «Տյանվեն-1» տիեզերական սարքավորումը կատարել է իր առաջ դրված հանձնարարությունը` մայիսի 15-ին Մարսի հետազոտության չինական առաջին առաքելության շրջանակներում բարեհաջող վայրէջք կատարելով Մարս մոլորակի Ուտոպիա հարթավայրի հարավային հատվածում: Սարքավորումը Կարմիր մոլորակ է հասցրել «Չժուժուն» մարսագնացը:

«Տյանվեն-1«-ը բաղկացած է ուղեծրային մեկ մոդուլից, վայրէջքի պատիճից և մարսագնացից: Սրաքն արձակվել էր Հայնան կղզու Վենչան տիեզերակայանից` նախորդ տարվա հուլիսի 23-ին: «Տյանվենը» շաբաթ օրը մուտք էր գործել «սպասման ուղեծիր», ապա` անջատվել ուղեծրային մոդուլից և մեկ ժամ անց մուտք գործել Մարսի մթնոլորտ, որից քսան րոպե անց բարեհաջող վայրէջք է կատարել Կարմիր մոլորակի մակերեսին:

Առաքելության հիմնական նպատակը մոլորակի վրա կյանքի հնարավոր նշաններ գտնելն է:

Չինաստանն, այսպիսով, ԽՍՀՄ-ից և ԱՄՆ-ից հետո երրորդ պետությունն է, որը փափուկ վայրէջք է իրականացրել Մարսի մակերեսին:

Խորհրդային «Մարս-3»-ը Մարսի վրա առաջին անգամ վայրէջք էր կատարել 1971թ. դեկտեմբերի 2-ին: Վայրէջքից հետո սարքավորումը 12 վայրկյանանոց վիդեոազդանշան էր հաղորդել Երկիր: Ամերիկյան «Վիկինգ-1»-ը և «Վիկինգ-2»-ը Մարսի վրա առաջին վայրէջքը կատարել են 1976թ. հուլիս և օգոստոս ամիսներին:

Միացեք մեր Telegram ալիքին

Հնագետները հայտնաբերել են Եգիպտոսի հնագույն` «կորսված» մայրաքաղաքը (նկարներ)

Հնագետները Եգիպտոսում` Լուքսորում, որտեղ գտնվում է նաև Արքաների հովիտը, ավազների տակ հայտնաբերել են 3 հազարամյա «կորսված քաղաքը»:

«Աթոնի վեհացում» անվամբ հայտնի քաղաքը համընկնում է Ամենհոտեպ 3-րդի կառավարման տարիների հետ (մ.թ.ա. 1390թ.-ից): Ավելի ուշ այն օգտագործվել է փարավոնի ժառանգների կողմից, այդ թվում` Թութանհամոնի: Բալտիմորի Ջոնս Հոփկինսի համալսարանի եգիպտական մշակույթի և հնագիտության պրոֆեսոր Բեթսի Բրայանի խոսքով` կորսված քաղաքի հայտնաբերումը Թութանհամոնի դամբարանից հետո հնագիտական ամենանշանավոր բացահայտումն է: Այն հազվադեպ հնարավորություն է ընձեռնում դիտարկելու հնագույն եգիպտացիների կյանքը զարգացած կայսրության դարաշրջանում:

© EMTA

Եգիպտացի հնագետ Զահի Հավասի ղեկավարած խումբը պեղումները սկսել է 2020թ. սեպտեմբերին: Հնագետները գտել են մեծ, լավ պահպանված քաղաք` անվնաս պատերով, հացի փուռերով ու վառարաններով, դամբարաններով ու սենյակներով: Հայտնաբերվել են բազմաթիվ գործիքներ, օղակներ, քարաբզեզներ (սրբաբզեզներ), կերամիկական գունավոր պարագաներ:

Գտածոներն ապացուցել են մի քանի ոլորտերի առկայությունը, ներառյալ մանածագործություն և ջուլհակություն, մետաղամշակություն և ապակեգործություն: Հնագիտական առաքելությունն իրականացվել է Եգիպտոսի զբոսաշրջության և հնությունների նախարարության հետ համատեղ:

© EMTA \ Գտածո

Պատմական արձանագրությունները ենթադրում են, որ բնակավայրն ունեցել է արքայական երեք պալատներ, որոնք պատկանել են Ամենհոտեպ 3-րդին: Քաղաքը հանդիսացել է կայսրության վարչական և արդյունաբերական կենտրոնը: Քաղաքի թվագրումը հաստատվել է փարավոնի կնիքով կավե աղյուսների օգնությամբ:

Քաղաքից հյուսիս հնագետները հայտնաբերել են գերեզմաններ, որոնք դեռ ուսումնասիրված չեն: Գիտնականները գտել են նաև ժայռափոր դամբարաններ` տարբեր չափերի: Հետազոտողները հույս են հայտնել, որ կպեղեն «ձեռք չտված» թաղումներ:

Բրայանի խոսքով` հետագա պեղումները պետք է տան այդ դարաշրջանի մեծագույն հանելուկի պատասխանը. «Ինչո՞ւ են Էխնաթոնը` Ամենհոտեպ 3-րդի որդին, և նրա կին Նեֆերտիտին երկրի մայրաքաղաքը տեղափոխել նոր վայր` Ամարնա:

Հայտնաբերված քաղաքը գտնվում է Նեղոսի արևմտյան ափին, Լուքսորի շրջանում, և ձգվում է դեպի արևմուտք` ընդհուպ մինչև Դեյր-էլ-Մեդինա:

Միացեք մեր Telegram ալիքին

Բյուրականի աստղադիտարանի մի շարք կառույցներ կկրեն վաստակաշատ անձանց անուններ

ՀՀ ԳԱԱ Վ. Համբարձումյանի անվ. Բյուրականի աստղադիտարանի (ԲԱ) մամուլի հաղորդագրության համաձայն` Աստղադիտարանն իր 75-ամյակի կապակցությամբ ԲԱ ստեղծման և կայացման գործում մեծ ավանդ ունեցած անձանց անուններով է կոչել մի շարք կառույցներ։

Նշվում է, որ այսուհետ աստղադիտարանի խոշորագույն՝ 2,6 մ հայելու տրամագծով աստղադիտակը կկոչվի ԽՍՀՄ բոլոր խոշոր աստղադիտակների, այդ թվում և վերոնշյալ աստղադիտակի գլխավոր կոնստրուկտոր, սոցիալիստական աշխատանքի հերոս Բագրատ Իոաննիսյանի անունով (1911-1985թթ․), 1 մ հայելու տրամագծով Շմիդտի համակարգի աստղադիտակը՝ ԲԱ-ի խոշորագույն աստղագիտական շրջահայության հեղինակ, ակադեմիկոս Բենիամին Մարգարյանի անունով (1913-1985թթ․), իսկ ԲԱ հարող տարածքում գտնվող Վ․ Հ․ Համբարձումյանի, նրա ընտանիքի անդամների և այլ աստղագետների և մշակույթի գործիչների տապանատունը, որը վերջերս ԿԳՄՍ նախարարության որոշմամբ ստացել էր տեղական նշանակության նորահայտ հուշարձանի կարգավիճակ, կանվանվի «Բյուրականի աստղադիտարանի պանթեոն»։

Հետաքրքրական է, որ ԲԱ շքամուտքում տեղադրված դարպասները պաշտոնապես կոչվեցին «Աստղային դարպասներ»՝ անվանում, որն աստղադիտարանի աշխատակիցներն օգտագործում են տարիներ շարունակ։ Նույն կերպ նախատեսվում է կատարել նաև 0,5մ հայելիով Շմիդտի աստղադիտակի, ԲԱ կոնֆերանսների շենքի, հյուրատան և այլ կառույցների ու տարածքների անվանակոչություն, ինչի մասին տեղեկատվությունը կլինի ավելի ուշ։

Միացեք մեր Telegram ալիքին

Թողարկվել է Վիրտուալ աստղադիտարանների միջազգային ալյանսի լրագրի 2021թ. 1-ին համարը

Արդեն հասանելի է Վիրտուալ աստղադիտարանների միջազգային ալյանսի (ՎԱՄԱ) լրագրի 2021թ-ի փետրվարյան համարը:

ՀՀ ԳԱԱ Վ. Համբարձումյանի անվան Բյուրականի աստղադիտարանի մամուլի քարտուղար Մելինե Ասրյանի հաղորդմամբ` լրագիրը տարին երկու անգամ է հրատարակվում, նախատեսված է աստղագետների համար, որի նպատակն է բարձրաձայնել վիրտուալ աստղադիտարանների՝ աստղագիտական հետազոտություններ անելու համար նախատեսված գործիքների և տեխնոլոգիաների նոր հնարավորությունները։ Այն նաև պարունակում է տեղեկատվություն վերջին և գալիք իրադարձությունների մասին։

Այս համարում անդրադարձ է կատարվել ՀՀ ԳԱԱ Վ. Համբարձումյանի անվ. Բյուրականի աստղադիտարանի կողմից 2020թ. անցկացված «Աստղագիտական շրջահայություններ և մեծ տվյալներ 2» միջազգային գիտաժողովին (սեպտեմբերի 14-18) և «Բյուրականյան 7-րդ միջազգային ամառային դպրոց»-ին (սեպտեմբերի 7-11)։ Համավարակի պատճառով թե՛ միջազգային և թե՛ ամառային դպրոցն այս տարի անցկացվել էին առցանց ձևաչափով։

© IVOA

ՎԱՄԱ-ն հիմնադրվել է 2002թ. և ներկայումս միավորում է 21 ազգային նախագիծ, այդ թվում Հայկական վիրտուալ աստղադիտարանը (ՀՎԱ, ArVO)։ ՎԱՄԱ-ն ունի 6 աշխատանքային խումբ և 7 թեմատիկ խումբ, ինչպես նաև Տեխնիկական համակարգման խումբ (TGC) և Գիտական առաջնահերթությունների հանձնաժողով (CSP)։

ՎԱՄԱ-ն փոխգործակցության խորհրդակցություններ է անցկացնում տարեկան երկու անգամ (Փարիզի խորհրդակցությանը ներկա էր 126 մասնակից), և ևս մի քանի քննարկում կազմակերպվում է հեռակոնֆերանսի (teleconference) տեսքով։ ՎԱՄԱ-ն կազմակերպում է նաև տարեկան կանոնավոր խորհրդակցություններ՝ «Աստղաֆիզիկական տվյալների վերլուծություն և ծրագրային համակարգեր» (ADASS) թեմայով:

Միացեք մեր Telegram ալիքին

Աստղակենսաբանները մարսյան երկնաքարի վրա բակտերաներ են աճեցրել

Վիեննայի համալսարանի աստղակենսաբանները մարսյան «Սև գեղեցկուհի» երկնաքարից փոքրիկ կտոր են մանրացրել և օգտագործել ծայրահեղասեր (էքստրեմաֆիլ) մանրէների բազմացման համար: Գիտնականները դրանցից նոր կենսանմուշներ են ստացել, որոնք հնարավոր է օգտագործել Մարսի կեղևում հնագույն կյանքի նշանների որոնումների համար:

Հետազոտության համահեղինակներից Տետյանա Միլոևիչի խոսքով` «Սև գեղեցկուհին» Երկրի վրա ամենահազվադեպ տարրերից մեկն է: Այն մարսյան յուրահատուկ բրեկչիա է` ձևավորված մարսյան կեղևի տարատեսակ հատվածներից (դրանցից մի քանիսի տարիքը 4,42±0,07 մլրդ տարի է) և միլիոնավոր տարիներ առաջ նետվել է Մարսի մակերեսից: Գիտնականը նշել է, որ մարսյան թանկարժեք քարից մի քանի գրամ կտրել են, որպեսզի ստանան Մարսի կյանքի վաղ և հասարակ կառուցվածքի հնարավոր տեսքը:

© Milojevic et al., CE & E \ M. sedula-ն` մարսյան երկնաքարի վրա

Որպես մանրէ է ընտրվել Metallosphaera sedula երկաթբակտերիան` ջերմացիդոֆիլ արխեա, որը բնակվում է հրաբխային տաք ու թթվային աղբյուրներում: Բակտերիան տեղադրել են մարսյան հանքանյութի վրա և ուղարկել կենսառեակտոր, որտեղ այն ենթարկվել է ածխաթթու գազով այրման ու հագեցման:

Մանրադիտակի օգնությամբ դիտարկել են, թե ինչպես է մանրէն օգտագործում և վերաձևում հանքանյութը` բջիջների աճի համար` իր հետևից թողնելով կենսահանքային նստվածք: Միլոևիչի խոսքով` մարսյան կեղևի նյութի վրա մեծացած մանրէն ձևավորել է ամուր պատիճ` բաղկացած երկաթի, մարգանցի և ալյումինի համալիր ֆոսֆատից:

Հետազոտության համահեղինակը նշել է, որ բացի բջջային մակերեսի զանգվածեղ կառուցվածքից` դիտարկվել է նաև շատ բարդ նյութի բյուրեղային մնացուկների (Fe-ի և Mn-ի օքսիդներ, Mn-ի խառը սիլիկատներ) ներբջիջային ձևավորում: Գիտնականի խոսքով` դա բրեկչիի վրա աճի տարբերակիչ յուրահատկություն է: Երկրային հանքանյութային աղբյուրների և երկնաքարի քոնդրիումների վրա այդ մանրէի կուլտիվացման պարագայում նախկինում նմանատիպ երևույթ չի դիտարկվել:

Հետազոտոխներն ընդգծում են, որ դա կարող է անգին տվյալներ տրամադրել Մարսի վրա հնագույն կյանքի որոնումների համար: NASA-ի Perseverance ռովերը, որը նախորդ շաբաթ է հասել Կարմիր մոլորակ, հենց այդպիսի կենսանշաններ է որոնելու: Այժմ, երբ աստղակենսաբանները գիտեն, թե ինչ տեսք ունեն M. sedula բյուրեղյա մնացուկները, հեշտությամբ կկարողանան նույնականացնել հնարավոր նման նմուշները:

Նկարը` © ET

Միացեք մեր Telegram ալիքին

Բյուրականի աստղադիտարանում մամուլի ասուլիս էր` հագեցած օրակարգով. ՆԿԱՐՆԵՐ

Փետրվարի 23-ին ՀՀ ԳԱԱ Վ․ Համբարձումյանի անվան Բյուրականի աստղադիտարանում (ԲԱ) հրավիրվել է մամուլի ասուլիս` նվիրված Աստղադիտարանի 75-ամյակին։ Բանախոսն Աստղադիտարանի տնօրեն Արեգ Միքայելյանն էր։ Ասուլիսն ուներ բավականին հագեցած օրակարգ։

Հրավիրված էր նաև REGST.net-ը (Տարածաշրջանային Ուսումնասիրություններ): Ուրախությամբ տեղեկացնենք, որ տեղի ունեցավ նաև Աստղադիտարանի կողմից կազմակերպված ամենամյա գիտական (աստղագիտական) լրագրության մրցույթի 2020թ․ մրցանակների հանձնման հանդիսավոր արարողությունը: Հիշեցնենք, որ լավագույն հեղինակային տպագիր կամ առցանց հոդված կամ հոդվածաշար անվանակարգի մրցանակի արժանացավ մեր կայքը` ի դեմս հիմնադիր Վահրամ Հովհաննիսյանի:

Ասուլիսի սկզբում Ա․ Միքայելյանը ներկայացրեց ԲԱ գործունեությունը 2020թ-ի ընթացքում՝ համավարակի և պատերազմի պայմաններում, ապա անդրադարձավ ԲԱ ներկայիս գիտական և գիտակազմակերպական գործունեությանը, 2021թ․ և առաջիկայում նախատեսվող ծրագրերին և, իհարկե, խոսեց ԲԱ 75-ամյակին նվիրված միջոցառումների մասին։

Աստղադիտարանը, լինելով Հայաստանում գիտական լրագրության նախաձեռնողը, 2009թ-ից ի վեր ամեն տարի կազմակերպում է ամենամյա գիտական (աստղագիտական) լրագրության մրցույթ՝ նպատակ ունենալով նպաստելու Հայաստանում գիտական լրագրության զարգացմանը և խրախուսելու այդ ոլորտում գործունեություն ծավալող լրագրողներին։ Մրցանակներ տրվեցին 3 անվանակարգում։

ԲԱ-ի կողմից շնորհակալագրեր հանձնվեցին Արցախյան 2-րդ պատերազմի մասնակիցներ աստղադիտարանի գիտաշխատող Դանիել Բաղդասարյանին և անվտանգության ծառայության աշխատակից Պողոս Բավոյանին: Մրցանակաբաշխությունից հետո ասուլիսի մասնակիցները հնարավորություն ունեցան այցելելու Վիկտոր Համբարձումյանի տուն-թանգարան և ԲԱ խոշորագույն՝ 2․6մ աստղադիտակ։

Возможно, это изображение (один или несколько человек и люди стоят)
Возможно, это изображение (10 человек, люди сидят и в помещении)Возможно, это изображение (3 человека, люди стоят и в помещении)Возможно, это изображение (2 человека, люди стоят и в помещении)Возможно, это изображение (5 человек, люди стоят и в помещении)
© BAO

Միացեք մեր Telegram ալիքին

Հույն գիտնականներն ահազանգում են` հաքերները կարող են կեղծ երկրաշարժ «առաջացնել»

Աթենքի ազգային աստղադիտարանի գիտնականները պարզել են, որ սեյսմիկ դիտարկումների սարքավորումների անվտանգությունում էական խնդիրներ կան, որոնցից կարող են օգտվել հաքերները:

Պրոֆեսոր Մայքլ Սամիոսի խոսքով` հաքերները կարող են մուտք գործել այդպիսի սարքավորումները և երկրաշարժ առաջացնող ալիքների ինտենսիվության մասին կեղծ տեղեկատվություն ներմուծեն համակարգ:

Գիտնականը նշում է, որ անվտանգության խնդիրների շարքին են դասվում չվերծանված տվյալները, չպաշտպանված արձանագրությունները և օգտատերերի նույնականացման թույլ մեխանիզմները, որոնք սեյսմոլոգիական ցանցը դարձնում են կիբերհարձակումների համար խոցելի:

Ասվածը հաստատելու համար մասնագետները փորձարկում են կատարել և լաբորատոր պայմաններում կարողացել են կառավարել ալիքները` թղթի վրա էականորեն փոխելով երկրաշարժի ինտենսիվությունը:

Նկարը` © SAPO24

Միացեք մեր Telegram ալիքին

Պերսեպոլիսի մոտ հայտնաբերվել են Կյուրոս Մեծի դարպասները

Իրանաիտալական հնագիտական արշավախումբը 10 տարվա հետազոտություններից հետո ապացուցել է, որ «Պարդիս Պարսեի» դարպասները ստեղծվել են Աքեմենյանների արքայատոհմի հիմնադիր Կյուրոս Մեծի հրամանով:

Հետազոտողների կարծիքով` «Պարդիս Պարսեի» հանդիսավոր դարպասները շահագործման են հանձնվել Կյուրոս Մեծի որդու` Կամբյուսեսի օրոք: Իրանաիտալական հնագիտական արշավախումբը Պյեր Ֆրանչեսկոյի (Բոլոնիայի համալսարան) և Ալիռեզա Ասկարի Չավերդիի (Շիրազի համալսարան) ղեկավարությամբ 10 տարում (2010-2020թթ.) մեծ քանակությամբ հնագիտական վավերագրեր են հայտնաբերել:

Հայտնաբերված դարպասները գտնվում են Պերսեպոլսից 3 կմ հեռավորության վրա: Դարպասներն ունեցել են 30 մետր լայնություն, 40 մետր երկարություն և 12 մետր բարձրություն: Կառույցի կենտրոնում գտնվել է միջանցքը, որն իրենից ներկայացրել է ուղղանկունաձև սենյակ` 8×12 մետր չափերով: Ներսում 4 աթոռ է հայտնաբերվել: Կենտրոնական միջանցքը երկու կողմերից դուրս է եկել դեպի Աքեմենյանների կամպուս:

Ալիռեզա Չավերդին նշել է, որ պատմական վավերագրերը և կառույցի դիմերեսի հարդարման համար կիրառված շինանյութերը ցույց են տալիս, որ դարպասները կառուցվել են մ.թ.ա. 539 թվականին` Կյուրոս Մեծի հրամանով Բաբելոնը նվաճելու պատվին:

Նկարը` © IRNA \ Կյուրոս Մեծի դարպասները, հնագիտական պեղումներ

Միացեք մեր Telegram ալիքին

Խաղերի տեսությունը կարող է օգնել Տիեզերքում այլմոլորակային կյանքի որոնումներում

Մեծ Բրիտանիայի Մասաչուսեթսի համալսարանի գիտնականների կատարած նոր հետազոտությունը ցույց է տվել, որ «խաղերի տեսություն» անունը ստացած կոոպերատիվ խաղերի հետ կապված ռազմավարությունը կարող է բարձրացնել այլմոլորակային կյանքի որոնումների արդյունավետությունը:

Այլմոլորակային բանականության որոնումների ժամանակակից ծրագիրը (SETI) հիմնվում է միմյանց նկատմամբ այլընտրանքային երկու մոտեցումների վրա: Առաջինը վերաբերում է երկնքի ընդգրկուն տիրույթների դիտարկմանը և տվյալների հսկայական ծավալի մեջ արտասովոր ազդանշանի որոնմանը: Մյուս մոտեցումը կազմված է նախապես ընտրված մոլորակային համակարգի նպատակաուղղված դիտարկումից: Այստեղ մշակվող տեղեկատվությունը նվազում է, սակայն հարց է` արդյո՞ք համակարգը «ճիշտ» է ընտրվել:

Այդ որոնումների օպտիմալացման նպատակով գիտնականների խմբի ղեկավար դոկտոր Իմոն Քերինսն առաջարկել է կիրառել խաղերի տեսությունը: Ենթադրենք` մենք և տիեզերքի այլ բանական քաղաքակրթություն ցանկանում ենք միմյանց հետ կապ հաստատել: Դա պատասխանում է այսպես կոչված խաղերի տեսության կոորդինացիոն խաղի պայմաններով, որը տարբերվում է նրանով, որ երկու մասնակիցներն էլ ցանկանում են հասնել միևնույն ընդհանուր նպատակի (կոոպերատիվ հաղթանակ), սակայն խաղային գործընթացի ընթացքում մեկը մյուսի գործողությունների մասին անտեղյակ է մնում:

Խաղերի տեսության ընդհանուր մոտեցումն այն է, որ ամենակարճ ճանապարհով հաղթանակի հասնելու համար անհրաժեշտ է հաշվի առնել մյուս մասնակցի գործողությունները: Այդ սկզբունքը տեղադրելով SETI-ի որոնումներում` դոկտոր Քերինսն առաջարկել է ուշադրություն դարձնել այն գալակտիկաների մոլորակային համակարգերին, որոնցից տեսանելի է Երկրի անցումն Արեգակի առջևով: Գիտնականի համոզմամբ` եթե այլ քաղաքակրթությունների ներկայացուցիչները կարող են տեսնել մեր մոլորակի անցումը, ապա նրանք կարող են մեր ուղղությամբ ազդանշան ուղարկել, այնպիսին, ինչպիսին մենք կարող ենք ուղարկել տարանցիկ էկզոմոլորակների (Արեգակնային համակարգից դուրս գտնվող մոլորակների)` մեզ համար նշմարելի համակարգին: Ներկայումս հայտնի էկզոմոլորակների մեծ մասը բացահայտվել է հենց տրանզիտային մեթոդով:

Երկրորդ հարցն է` մենք ուղարկե՞նք ազդանշան, թե՞ սպասենք «մյուս մասնակցի» ազդանշանին: Այստեղ կանոնն այն է, որ ազդանշան ուղարկում է այն մասնակիցը, ով առավել հստակ է տեսնում տրանզիտային էկզոմոլորակը, որտեղ գտնվում է մյուս մասնակիցը: Քանի որ մոլորակների մեծ մասը, որոնցից երևում է Երկրի տրանզիտը, տեղակայված են ոչ մեծ աստղերի ուղեծրերում, իսկ Երկիրը պտտվում է առավել վառ աստղի շուրջը, ապա մեր մոլորակն այլոց համար ավելի տեսանելի կլինի, ուստի, Քերինսի կարծիքով, նրանք պետք է «առաջին քայլն» անեն ու մեր ուղղությամբ ազդանշան ուղարկեն, իսկ մեզ համար ձեռնտու է «եթերը լսել» այն գոտում, որտեղ գտնվում են մոլորակները, որոնցից տեսանելի է Երկրի տրանզիտը:

Բաժանորդագրվեք մեր Telegram ալիքին

Հայաստանում առաջին անգամ իրականացվել է Covid-19-ի 12 ամբողջական գենոմի վերծանում 3-րդ սերնդի սեքվենավորման կիրառմամբ

ՀՀ ԳԱԱ տեղեկատվական-վերլուծական ծառայության հաղորդմամբ` Հայաստանում առաջին անգամ հայ գիտնականներն իրականացրել են նոր կորոնավիրուսի 12 ամբողջական գենոմի վերծանում 3-րդ սերնդի սեքվենավորման կիրառմամբ:

Հայաստանի Հանրապետությունում կորոնավիրուսով հիվանդացության առաջին դեպքն արձանագրելուց անցել է գրեթե մեկ տարի, սակայն մինչ այժմ որոշված չէ, թե կորոնավիրուսի որ մուտացիաներն են տարածված մեր երկրի հիվանդների շրջանում: Մինչդեռ, ինչպես նշվում է հաղորդագրության մեջ, մուտացիաների իմացությունը կարևորագույն նշանակություն ունի հիվանդության համաճարակային վիճակը հասկանալու համար:

Հաղորդվում է, որ այդ հարցին առաջին անգամ անդրադարձել են ՀՀ գիտությունների ազգային ակադեմիայի (ԳԱԱ) մոլեկուլային կենսաբանության ինստիտուտի մարդու գենոմիկայի և իմունոմիկայի լաբորատորիայի, կենսաինֆորմատիկայի գիտական խմբի և Հայ-Ռուսական համալսարանի կենսաինժեներիայի, կենսաինֆորմատիկայի և մոլեկուլային կենսաբանության ամբիոնի գիտաշխատողները: Վերջիններս իրականացրել են նոր կորոնավիրուսի 12 ամբողջական գենոմի վերծանում 3-րդ սերնդի սեքվենավորման կիրառմամբ։

Նշվում է, որ վիրուսի տարբերակների նույնականացման և գենոմում առկա մուտացիաների վերլուծության աշխատանքները դեռևս ընթացքի մեջ են: Այդուհանդերձ, նախնական տվյալներով բոլոր նմուշներում առկա է D614G մուտացիան` վիրուսի ելունի S գենում, որն ապահովում է վիրուսի փոխազդեցությունը մարդու բջիջների հետ։ Վիրուսի այդ տարբերակն ի հայտ է եկել 2020թ. փետրվարին և ամենատարածվածն է աշխարհում: ՀՀ գիտաշխատողների կողմից ուսումնասիրված 12 նմուշներում չեն հայտնաբերվել նոր կորոնավիրուսի բրիտանական կամ հարավաֆրիկյան տարբերակները։ Վերլուծությունները շարունակվում են։

Ուսումնասիրության համար նմուշները տրամադրվել են ՀՀ առողջապահության նախարարության «Հիվանդությունների վերահսկման և կանխարգելման ազգային կենտրոն» ՊՈԱԿ-ի «Ռեֆերենս» լաբորատոր կենտրոնի կողմից։ Հաղորդվում է, որ ուսումնասիրության արդյունքները տրամադրվելու են կենտրոնին՝ համաճարակային վիճակի հետագա վերլուծության համար:

«3-րդ սերնդի սեքվենատորը և անհրաժեշտ հարակից սարքերը ձեռք են բերվել Նորարարությունների մրցակցային հիմնադրամի աջակցությամբ, Հայ-Ռուսական համալսարանում իրականացվող ծրագրով և Seeding Labs սարքավորումների 2017 և 2019 թվականների դրամաշնորհների շրջանակներում։ Անհրաժեշտ նյութերի մի մասը տրամադրել է Շվեդիայի Կառոլինսկա ինստիտուտի պոստդոկ, կենսաբանական գիտությունների թեկնածու Լիլիթ Ներսեսյանը, իսկ մյուս մասը ձեռք է բերվել Հայ-Ռուսական համալսարանի ֆինանսավորմամբ։ Կենսաինֆորմատիկական վերլուծությունը կատարվել է ՀՀ ԳԱԱ ինֆորմատիկայի և ավտոմատացման պրոբլեմների ինստիտուտի ամպային հաշվողական ռեսուրսներով»,- նշվում է հաղորդագրությունում:

Նկար` © ՀՀ ԳԱԱ

Միացեք մեր Telegram ալիքին

Հայաստանը և Բելառուսը գիտատեխնիկական նախագծերի համատեղ մրցույթ են հայտարարել

ՀՀ կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի նախարարության գիտության կոմիտեն և Բելառուսի գիտության և տեխնոլոգիաների պետական կոմիտեն հայտարարել են 2021-2022թթ. գիտատեխնիկական նախագծերի համատեղ մրցույթ:

Մրցույթն անցկացվում է մի քանի գերակա ուղղություններով ՝

  • թվային, տեղեկատվական, հաղորդակցական և միջառարկայական տեխնոլոգիաներ,
  • կենսաբանական, բժշկական, դեղագործական և քիմիական տեխնոլոգիաներ,
  • էներգետիկա, շինարարություն, բնապահպանություն և ռացիոնալ բնօգտագործում,
  • մեքենաշինություն, մեքենաշինական տեխնոլոգիաներ, սարքաշինություն և նորարարական նյութեր,
  • ագրոարդյունաբերական և պարենային տեխնոլոգիաներ,
  • մարդու, հասարակության և պետության անվտանգության ապահովում:

Մրցույթի հայտերն ընդունվում են մինչև փետրվարի 26-ը: Հայտերը պետք է ունենան սահմանված կարգով պատրաստված բիզնես պլան, հետազոտությունների և մշակումների արդյունքների գործնական օգտագործման և ֆինանսավորման բաժնային մասնակցության վերաբերյալ պետական պատվիրատուի գրավոր պարտավորությունները: Լրացված ձևերն անհրաժեշտ է ուղարկել էլեկտրոնային եղանակով ՝«Փորձաքննություն» տեղեկատվական-վերլուծական համակարգի միջոցով։

Ինչպես հաղորդվում է` համատեղ գիտատեխնիկական նախագծերի մրցույթն անցկացվում է Բելառուսի և Հայաստանի կառավարությունների միջև 2000 թվականի հոկտեմբերի 31-ի գիտատեխնիկական համագործակցության մասին համաձայնագրին համապատասխան:

Միացեք մեր Telegram ալիքին

Բյուրականի աստղադիտարանը պատրաստ է ողջ ներուժը ներդնել մեր հետագա անվտանգության խնդիրների լուծման համար. Հայկ Աբրահամյան

Հարցազրույց ՀՀ ԳԱԱ Վ․Համբարձումյանի անվան Բյուրականի աստղադիտարանի գիտաշխատող, ֆիզ.-մաթ. գիտությունների թեկնածու Հայկ Աբրահամյանի հետ:

REGST.net — Պարոն Աբրահամյան, նախ` շնորհավորում ենք գիտական աստիճան ստանալու կապակցությամբ: Հանրամատչելի կպատմե՞ք` ինչի՞ մասին է Ձեր ատենախոսությունը:

Հայկ Աբրահամյան — Շնորհակալություն։ Ատենանախոսությունը վերաբերում է «Ակտիվ գալակտիկական միջուկների ռադիո և օպտիկական հատկությունների ուսումնասիրությանը»։

Ակտիվ գալակտիկական միջուկների դիտողական և տեսական հետազոտությունները հանդիսանում են ժամանակակից աստղաֆիզիկայի ակտիվ զարգացող ուղղություններից մեկը։ Կարևոր խնդիրներից մեկն է հանդիսանում այդ աղբյուրների ռադիո և օպտիկական փոփոխականության դուրսբերումը։ Բլազարները հանդիսանում են ակտիվ միջուկով գալակտիկաների ամենապայծառ ենթադասը։

Ժամանակակից պատկերացումների համաձայն, նրանք հանդիսանում են այնպիսի աղբյուրներ, որոնց ռելատիվիստական շիթերն ուղղված են դեպի դիտողը: Բլազարների, ինչպես նաև այլ ակտիվ միջուկով գալակտիկաների, ակտիվության ընդհանուր հատկությունների դուրսբերումը հանդիսանում է ժամանակակից աստղագիտության կարևորագույն խնդիրներից մեկը։ Մասնավորապես, ակտիվ միջուկով գալակտիկաների կարևորագույն բնութագրիչներից են հանդիսանում ռադիո, ռենտգենյան և գամմա տիրույթներում նրանց ճառագայթումները, ինչպես նաև ռադիո և օպտիկական փոփոխականությունը։

Կարևոր բնութագրիչներից մեկն է նաև հանդիսանում ռադիո սպեկտրից գնահատված ռադիո սպեկտրային ինդեքսը, որը բնութագրում է ռադիո սպեկտրի թեքվածության չափը։ Կախված այդ արժեքի մեծությունից՝ կարելի է պատկերացում կազմել տվյալ ռադիոաղբյուրի ֆիզիկական բնույթի վերաբերյալ։

Ատենախոսության մեջ մենք անդրադարձել ենք այս և մի այլ մի շարք հարցերի։

REGST.net — Ներկայումս նոր ուսումնասիրություններ կատարո՞ւմ եք: Առաջիկայում սպասե՞նք նոր բացահայտումների կամ աշխատությունների` Ձեր հեղինակությամբ:

Հայկ Աբրահամյան — Ներկայումս ես շարունակում եմ զարգացնել իմ ատենախոսության թեման, քանզի կան բազմաթիվ խնդիրներ այդ ուղղությամբ, որոնց հիման վրա կարելի է ավելի լիարժեք պատկերացում կազմել ռադիոաղբյուրների բնույթի վերաբերյալ։ Բնականաբար նոր ուսումնասիրությունները կբերեն նոր աշխատությունների և որոշակի բացահայտումների։

REGST.net — Ի՞նչ կարևոր գործունեություն է այսօր իրականացվում Բյուրականի աստղադիտարանում: Ինչպե՞ս կգնահատեք Հայաստանում աստղագիտական ոլորտի զարգացման ներկայիս մակարդակը:

Հայկ Աբրահամյան — ՀՀ ԳԱԱ Վ․ Համբարձումյանի անվան Բյուրականի աստղադիտարանը գործունեություն է իրականացնում մի շարք ուղղություններով, մասնավորապես՝ գիտական, կրթական, ինչպես նաև հանրային, ինչը նպաստում է Բյուրականի աստղադիտարանի իմիջի բարձրացմանը։

Հայաստանում աստղագիտությունը միշտ գտնվել է զարգացման շատ բարձր մակարդակի վրա։ Այժմ, ինչպես գիտության բոլոր ոլորտները, գտնվում է որոշակի ծանր պայմաններում, քանզի ունենք երիտասարդ կադրերի պակաս, ինչը պայմանավորված է գիտության թերի ֆինանսավորմամբ։ Բայց ի տարբերության մնացած ոլորտների, Բյուրականի աստղադիտարանը մինչև այժմ շատ բարձր մակարդակով կազմակերպում է միջազգային ամառային դպրոցներ, կոնֆերանսներ և մի շարք այլ միջոցառումներ, որոնցում դասախոսություններ և զեկուցումներ են կարդում արտասահմանյան հայտնի մասնագետներ։

REGST.net — Ձեր կարծիքով` Աստղադիտարանը կարո՞ղ է դառնալ ռազմական որոշակի հնարավորություններ ապահովող ինստիտուտ: Մենք տեսանք, որ Արցախյան 2-րդ պատերազմում թշնամին մեծապես կիրառեց «տիեզերքի հնարավորությունները»: Մենք այս ուղղությամբ պոտենցիալ ունե՞նք:

Հայկ Աբրահամյան — Իմ կարծիքով` այո, Բյուրականի աստղադիտարանը կարող է դառնալ ռազմական որոշակի հնարավորություններ ապահովող ինստիտուտ: Բացի այդ, Բյուրականի աստղադիտարանի բարձր ինտելեկտուալ կարողություն ունեցող մասնագետները կարող են նաև խորհրդատվական գործունեություն ծավալել ռազմական որոշակի խնդիրների լուծման համար։

Արցախյան այս պատերազմից մենք պետք է դասեր քաղենք, և ինչպես բոլոր գիտական համայնքները, այնպես էլ Բյուրականի աստղադիտարանը պատրաստ է ողջ ներուժը ներդնել մեր հետագա անվտանգության և որոշակի ռազմական խնդիրների լուծման համար։ Մենք ունենք մեծ պոտենցիալ, բայց այդ պոտենցիալի իրագործման համար անհրաժեշտ է որոշակի գիտական համայնքների հետ քննարկում, ինչպես նաև պետական մակարդակով աջակցություն։

REGST.net — Ընդհանրապես` ինչպե՞ս կգնահատեք Բյուրականի աստղադիտարանի հետագա զարգացման հնարավորությունները:

Հայկ Աբրահամյան — Բյուրականի աստղադիտարանը, կարել է ասել, այն եզակի ինստիտուտներից է, որն ունի մի շարք համագործակցություններ միջազգային տարբեր ինստիտուտների հետ և փորձում է իր համագործակցությունները, հնարավորության սահմաններում, ընդլայնել։ Կարող եմ միայն շեշտել, որ եթե կարողանանք երիտասարդ կադրերի բացը լրացնել, Բյուրականի աստղադիտարանի զարգացման հնարավորություններն ավելի կմեծանան։

REGST.net — Դուք այն քիչ գիտնականներից եք, ում անվան հետ կարելի է կապել Հայաստանում աստղագիտության զարգացման ապագան. համակարծի՞ք եք մեզ հետ, ի՞նչ ծրագրեր ունեք այս ուղղությամբ:

Հայկ Աբրահամյան — Մասամբ։ Բյուրականի աստղադիտարանում կան մի շարք երիտասարդ աստղագետներ, որոնք իրենց եռանդով և աշխատասիրությամբ կփայլեն մոտակա ժամանակները։ Եվ այդ երիտասարդների ուսերին, ինչպես նաև իմ, դրված է լինելու աստղադիտարանի զարգացման հեռանկարները։ Դեռևս վաղ է խոսել իմ ծրագրերի մասին։

REGST.net — Ի՞նչ միջոցառումներ են ներկայումս կազմակերպվում Աստղադիտարանում:

Հայկ Աբրահամյան — Բյուրականի աստղադիտարանում կազմակերպվում են մի շարք միջոցառումներ, մասնավորապես 2020 թվականի ընթացում կազմակերպվել են՝ «Astronomical Surveys and Big Data 2» միջազգային կոնֆերանսը, «7th Byurakan International Summer School (7BISS) for Young Astronomers» միջազգային ամառային դպրոցը։

Ինչպես նաև, պատերազմի ընթացքում մեր հյուրանոցում հյուրընկալած Արցախցի երեխաների համար կազմակերպվել են մի շարք դասախոսություններ, էքսկուրսիաներ,  դիտումներ և այլ միջոցառումներ։

Սիրողական միջոցառումներից նշեմ՝ գործում են էքսկուրսիաներ 2,6 մ աստղադիտակ, գիշերային դիտումներ, ինչպես նաև դասախոսություններ աստղագիտական թեմաներով։

Այս տարի նույնպես նախատեսվում է մի շարք գիտական և հանրամատչելի միջոցառումներ կազմակերպել նվիրված Բյուրականի աստղադիտարանի 75 ամյակին։

© Mediamax (flip) \ Հայկ Աբրահամյան

Միացեք մեր Telegram ալիքին