ՆԱՏՕ-ն Ռուսաստանի վրա կհարձակվի ներքաղաքական ճգնաժամի դեպքում. Ջարալլա

Ղրիմցի քաղաքագետ Վլադիմիր Ջարալլայի համոզմամբ` ՆԱՏՕ-ն Կիևի հետ համատեղ պարբերաբար զորավարժություններ է անցկացնում Սև ծովի ավազանի ուկրաինական տարածքում (Sea Breeze 2021), որպեսզի տեղեկատվական-հոգեբանական ներգործություն ունենա Մոսկվայի վրա:

Քաղաքագետի խոսքով` Հյուսիսատլանտյան դաշինքի ռազմավարությունը ենթադրում է մշտական ճնշում Ռուսաստանի վրա: Ջարալլան կարծում է, որ Արևմուտքը ցանկանում է հյուծել Ռուսաստանը, այնպես, ինչպես դա իրականացվել է ԽՍՀՄ-ի դեմ «Սառը պատերազմի» գործընթացում: Բացի այդ, նրա խոսքով, ՆԱՏՕ-ն մշակում է նաև ռազմական գործողությունների իրականացման վարկածներ:

Փորձագետի համոզմամբ` եթե Ռուսաստանում սկիզբ առնի ներքաղաքական ճգնաժամ, ապա դա թույլ կտա հնարավորինս արդյունավետ ներխուժում իրականացնել: Ուստի ակնհայտ է համարում զորավարժությունների անցկացման նպատակը: Խոսքը, ինչպես նշում է, միայն Ղրիմի մասին չէ, այլ, ընդհանուր առմամբ, Ռուսաստանի:

Ջարալլան չի բացառում հակամարտության իրավիճակների ծագում, որոնք կարող են ի հայտ գալ նշված վարժանքների ընթացքում:

Նրա խոսքով` ՌԴ-ի ջրային տարածքը կարող են հատել` որակելով «պատահականություններ», որին կհետևի ռուսական կողմի կոշտ արձագանքը: «Արդյունքում` ոչնչից ճգնաժամ կառաջան»:

Փորձագետն ուշադրություն է հրավիրում այն հանգամանքի վրա, որ ԱՄՆ-ը և Հարավային Կորեան պարբերաբար համատեղ խուսավարումներ են իրականացնում Կորեական թերակղզում կամ հարակից ջրային ավազանում, որոնք ուղղված են Հյուսիսային Կորեայի դեմ: Միաժամանակ, Ջարալլայի խոսքով, հաճախ են ստեղծվում այնպիսի իրավիճակներ, երբ Փխենյանը շատ խիստ է արձագանքում, ինչից հետո Սեուլն ու Վաշինգտոնը հարկադրված են լինում զսպել իրենց ռազմատենչությունը:

Սակայն Ռուսաստանի դեպքում, ինչպես նշում է փորձագետը, ավելի լավ է «վառոդը չոր պահել»:

Միացեք մեր Telegram ալիքին

Չինաստանը պատմական հաջողություն է գրանցել. «Տյանվեն-1»-ն արդեն Մարսի վրա է

Չինական «Տյանվեն-1» տիեզերական սարքավորումը կատարել է իր առաջ դրված հանձնարարությունը` մայիսի 15-ին Մարսի հետազոտության չինական առաջին առաքելության շրջանակներում բարեհաջող վայրէջք կատարելով Մարս մոլորակի Ուտոպիա հարթավայրի հարավային հատվածում: Սարքավորումը Կարմիր մոլորակ է հասցրել «Չժուժուն» մարսագնացը:

«Տյանվեն-1«-ը բաղկացած է ուղեծրային մեկ մոդուլից, վայրէջքի պատիճից և մարսագնացից: Սրաքն արձակվել էր Հայնան կղզու Վենչան տիեզերակայանից` նախորդ տարվա հուլիսի 23-ին: «Տյանվենը» շաբաթ օրը մուտք էր գործել «սպասման ուղեծիր», ապա` անջատվել ուղեծրային մոդուլից և մեկ ժամ անց մուտք գործել Մարսի մթնոլորտ, որից քսան րոպե անց բարեհաջող վայրէջք է կատարել Կարմիր մոլորակի մակերեսին:

Առաքելության հիմնական նպատակը մոլորակի վրա կյանքի հնարավոր նշաններ գտնելն է:

Չինաստանն, այսպիսով, ԽՍՀՄ-ից և ԱՄՆ-ից հետո երրորդ պետությունն է, որը փափուկ վայրէջք է իրականացրել Մարսի մակերեսին:

Խորհրդային «Մարս-3»-ը Մարսի վրա առաջին անգամ վայրէջք էր կատարել 1971թ. դեկտեմբերի 2-ին: Վայրէջքից հետո սարքավորումը 12 վայրկյանանոց վիդեոազդանշան էր հաղորդել Երկիր: Ամերիկյան «Վիկինգ-1»-ը և «Վիկինգ-2»-ը Մարսի վրա առաջին վայրէջքը կատարել են 1976թ. հուլիս և օգոստոս ամիսներին:

Միացեք մեր Telegram ալիքին

Քննարկվում է Չեմպիոնների լիգայի եզրափակիչը Թուրքիայի փոխարեն Անգլիայում անցկացնելու հարցը

Անգլիայի ֆուտբոլային ասոցիացիան Եվրոպական ֆուտբոլային ասոցիացիաների միության (UEFA) հետ քննարկում է Չեմպիոնների լիգայի եզրափակիչ խաղը Թուրքիայի փոխարեն Մեծ Բրիտանիայում անցկացնելու հնարավորությունը:

Լոնդոնում նշել են, որ անգլիական երկու ակումբներ են անցել եզրափակիչ, ուստի պատրաստ են ընդունել խաղը, սակայն որոշումն ՈՒԵՖԱ-յինն է: Առաջարկի հիմքն այն է, որ Մեծ Բրիտանիան Թուրքիային ներառել է «կարմիր» ցանկում, որտեղ ուղևորությունն արգելված է: Այդ երկրներից վերադառնալու դեպքում անհրաժեշտ է սեփական միջոցներով 10 օր հյուրանոցում կարանտին անցկացնել:

Մրցաշարի եզրափակչում են հայտնվել Մանչեսթր Սիթին և Չելսին: Եզրափակիչ խաղը նախատեսված էր անցկացնել մայիսի 29-ին` Ստամբուլի Օլիմպիական մարզադաշտում: Այն տեղավորում է մինչև 80 հազար հանդիսատես, սակայն սպասվում է, որ խաղին կթույլատրվի 25 հազար մարդկանց մուտքը:

Միացեք մեր Telegram ալիքին

Կենտրոնական Ասիայում «Երկրորդ Արցախ» է կանխատեսվում

Ռուսաստանի հարավային սահմաններում նոր պատերազմ է` առանց այդ էլ անկայուն տարածաշրջանում կողմնակի ուժերի ազդեցության աճի օրինաչափ դրսևորմամբ. Ղրղզստանը և Տաջիկստանը, որոնց ռազմական ընդհարման պատճառ է համարվում Իսֆարա գետի ջրի պատկանելիությունը, չնայած` ՀԱՊԿ անդամ երկրներ են, սակայն աշխարհաքաղաքական հետաքրքրությունների տարբեր գոտիներում են. Ղրղզստանը` թյուրքական, Տաջիկստանը` պարսկական:

Վերջին տասնամյակներում Թեհրանն ընդլայնել է ազդեցությունը Տաջիկստանում` քաղաքական, մշակութային և տնտեսական առումներով: Հենց Դուշանբեում է բացվել պետական Fars տեղեկատվական գործակալության արտասահմանյան առաջին գրասենյակներից մեկը, և ներկայումս Իրանը Չինաստանից հետո երկրորդ խոշոր ներդրողն է Տաջիկստանում:

Թուրքիան և Իրանն արդեն պատրաստակամություն են հայտնել մասնակցել Իսֆարայի հակամարտության խաղաղ կարգավորմանը: Սակայն, ինչպես երևում է, դա դեռ դիվանագիտական մակարդակում է: Իրականում երկու երկրներն էլ կարող են հետաքրքրված լինել նրանում, որ օտար ձեռքերով պայքարեն միմյանց դեմ:

Իսֆարա գետի շուրջ սահմանային հակամարտությունը բազմամյա պատմություն ունի: Տաջիկստանն ու Ղրղզստանը, միաժամանակ, հարցն արմատապես լուծելու կողմնակիցներ են, ինչպես դա փորձեցին անել թուրք-ադրբեջանական ահաբեկչական ուժերն Արցախի պարագայում:

Պատահական չէ, որ Իսֆարայի համար մարտական գործողությունները սկսվեցին 2020թ. Արցախյան պատերազմի ավարտից ընդամենը կես տարի անց: Անկարան արդեն ընդգծել է իր ռազմաքաղաքական հետաքրքրությունը Կենտրոնական Ասիայում. արտգործնախարար Մևլյութ Չավուշօղլին մարտի 6-9-ը այցեր է ունեցել Ուզբեկստան, Թուրքմենստան և Ղրղզստան:

Ուզբեկական կողմի հետ Թուրքիան արդեն պայմանագիր է կնքել անվտանգության ոլորտում համագործակցության վերաբերյալ, իրականացրել են համատեղ զորավարժություններ, որոնց հետևել է անձամբ Թուրքիայի ԶՈՒ գլխավոր շտաբի պետ գեներալ Յաշար Գյուլերը:

Ղրղզստանի դեպքում Թուրքիան առայժմ մտադիր է ազատ առևտրի գոտի ստեղծել և առևտրաշրջանառությունը հասցնել տարեկան 1 մլրդ դոլարի: Դրանում ներառվելու են նաև պաշտպանական ոլորտի ծախսերը: Ընդգծվում է, որ Արցախյան պատերազմից հետո Ղրղզստանում նույնպես մեծացել է հետաքրքրությունը թուրքական ռազմատեխնիկայի և, առաջին հերթին, ռազմական անօդաչուների նկատմամբ:

Աղբյուրը նաև հիշեցնում է, որ ապրիլի 3-ին Ղրղզստանի ԱԳ նախարարը հանդիպել է ադրբեջանցի գործընկերոջը: Պաշտոնական տվյալներով` քննարկվել է նաև Լեռնային Ղարաբաղում ստեղծված իրավիճակը:

Միացեք մեր Telegram ալիքին

Քաղաքացիական ինստիտուտները հետպատերազմյան Իսրայելում` որպես բանակի զարգացման գործոն

Քաղաքացիական ինստիտուտների կողմից իրականացվող գործունեությունը երկրի ներսում բավականին կարևոր է իշխանությունների կողմից ավելի թափանցիկ, հաշվետու և պատասխանատու գործելակերպի համար: Այսինքնայս ինստիտուտները հանգեցնում են պետության որակապես առավել զարգացմանը, երբ երկրում քաղաքացիները մասնակից են դառնում երկրի ղեկավարման գործընթացին, իսկ իշխանությունները պատասխանատու են դառնում հասարակության առջև: Այս գործոններն իրենց ազդեցությունն ունեն նաև Զինված ուժերի (ԶՈւ)վրա: Սա կարևոր է հատկապես պաշտպանական ոլորտի կառավարման համար, այդ թվում՝ ԶՈւքաղաքացիական վերահսկողության ապահովման առումով, իսկ երկրում մեծացող ժողովրդավարական գործընթացներն էլ իրենց որոշակի ազդեցությունն են ունենում ԶՈՒ-ի վրա: Սա ունի երկու հիմնական պատճառ՝ նախ հասարակությունում քաղաքացիների պահանջատիրության և տեղեկատվություն ստանալու պահանջի մեծացումը և երկրորդ՝ հանրային կառավարման նկատմամբ քաղաքացիների վստահությունն ու աջակցությունն ունենալու անհրաժեշտությունը:

 Ուստի հասարակություն-քաղաքացի կապը պետք է լինի անխախտելի, երկուստեք գործենհամաժամանակացված, որն էլ կհանգեցնի հասարակության կողմից բանակի կազմակերպման, ինչպես նաև բանակի մասին պատկերացումների և կերպարի փոփոխության: Երկրի ԶՈւ-ի նկատմամբ քաղաքացիական վերահսկողության հաստատման արդյունավետությունը պայմանավորված է տվյալ հասարակության ժողովրդավարացման, բարեկեցության աստիճանով։ ԶՈւ-ի նկատմամբ հասարակության վերահսկողությունը սոցիալական, հասարակական բնույթի շարունակական, բազմաշերտ գործընթաց է, որում ներգրավված է հասարակությունն իր բոլոր ինստիտուտներով ու գործառույթներով։ Տվյալ երկրի և հասարակության ժողովրդավարական որակական աստիճանից է կախված, թե բանակի նկատմամբ հասարակական վերահսկողությունն ինչ արդյունավետությամբ կներկայացվի բանակ-պետություն հարաբերություններում: Սա առավել ակնհայտ ձևավորում ու զարգացում ստացավ Իսրայելում 20-րդ դարի կեսերին:

Իսրայելը, շրջափակված լինելով իրեն թշնամի արաբական պետություններով, չունենալով նաև հարուստ բնական ռեսուրսներ, ստիպված էր կառուցել բանակ, պետություն և տնտեսություն: Առաջին հայացքից թվում է, թե Իսրայելն առաջնահերթ պետք է ուշադրություն դարձներ բանակի վրա՝ անուշադրության մատնելով պետական, տնտեսական, քաղաքացիական ինստիտուտների ձևավորումը և առավել ևս դրանց զարգացումը: Իսրայելն առաջինը ձեռնամուխ եղավ պետականություն կառուցելու իր գործընթացին, չնայած դեռևս 20-րդ դարի առաջին տասնամյակներից հրեա քաղաքական-հասարակական գործիչներն ակտիվ աշխատանքներ են իրականացրել պաշտպանական-քաղաքացիական հարաբերությունների կանոնակարգման ուղղությամբ։

Իսրայելում պաշտպանական ոլորտի հարցերում ի հայտ եկավ մի սկզբունք, այսպես կոչված՝ «քաղաքացի-զինվորական»-ը, որը պետք է ուղենիշային լիներ բոլոր հրեաների համար։ Պետության հիմնադրումից հետո «քաղաքացի-զինվորական» մոդելը զգալի ազդեցություն ունեցավ երկրի պաշտպանական-քաղաքացիական հարաբերությունների կանոնակարգման առումով, որը նախատեսում էր ԶՈւ-ի զարգացման գործում հասարակության ինտեգրման մեխանիզմների ներդրում։ Սա, ընդհանուր առմամբ, իրենից չէր ներկայացնում միլիտարիզացիայի մակարդակի աճ, այն ուղղակիորեն հասարակությանը բերում էր մի կարգավիճակի, երբ Իսրայելի յուրաքանչյուր քաղաքացի ռազմական գործողությունների ժամանակ դառնում էր պատրաստի պրոֆեսիոնալ զինվոր: Այս իրավիճակին հասնելու համար Իսրայելից երկար ժամանակ չպահանջվեց, քանզի այդ երկիրը գրեթե յուրաքանչյուր 10 տարին մեկ լայնածավալ պատերազմի մեջ էր մտնում 300մլն-անոց արաբական աշխարհի դեմ: Այդ պատճառով այս գործընթացներն Իսրայելում տեղի ունեցան բավականին արագ, քանի որ այլընտրանքն ուղղակիորեն բացակայում էր:

1949թ. Բանակի կիրառման դոկտրինի հրապարակված կետերն ամբողջապես ներկայացնում են Իսրայելի իրավիճակն իր սահմաններից դուրս, ինչը գրեթե ամբողջապես համապատասխանում է հայաստանյան ներկայիս իրականության հետ, ինչպես օրինակ՝

  • Վեճը հարևանների հետ կայանում է ոչ թե սահմանների անհամաձայնության, այլ Իսրայելի գոյության համար: Իսրայելի թշնամիները պատերազմ կվարեն նրա դեմ այն ոչնչացնելու նպատակով:
  • Հաշվի առնելով աշխարհագրական դիրքը, ինչպես նաև թշնամու կենդանի ուժի և զինտեխնիկայի առավելությունը՝ իրական նպատակը պետք է լինի թշնամու զինված ուժերին այնպիսի հարված հասցնելը, որպեսզի այն շարքից դուրս գա հնարավորինս երկար ժամանակով:
  • Փոքր տարածքը, խիստ կտրտված սահմանները և ռազմաճակատին մոտ գտնվող բնակավայրերը զրկում են Իսրայելին ցանկացած ռազմավարական նշանակալիությունից: Պաշտպանվելու համար ոչ մի բնական խոչընդոտ գոյություն չունի:
  • Իսրայելը չի կարող վարել երկարատև պատերազմ: Պատերազմը ստիպում է իրականացնել բնակչության այնպիսի մեծ տոկոսի մոբիլիզացում, որ տնտեսությունը մի քանի շաբաթ անց պարզապես կդադարի գործել, իսկ պատերազմը կհանգեցնի ժողովրդագրական խնդիրների և այլն:

Իսրայելը ստեղծված իրավիճակում սկսեց նաև պետական, քաղաքացիական ինստիտուտների ձևավորման և զարգացման գործընթացը: Այն առաջնահերթ ենթադրում էր պետություն-բանակ տարանջատում: Սրա լավագույն օրինակը մեր օրերում պաշտպանության բանակի և պաշտպանության նախարարի հաստիքներն են (Հայաստանում՝ Գլխավոր շտաբ և Պաշտպանության նախարարություն), երբ պաշտպանության նախարարը հանդես է գալիս քաղաքացիական անձ, իսկ նախարարությունը՝ որպես քաղաքացիական վերահսկողության գործոններից մեկը, իսկ պաշտպանության բանակը՝ բուն մարտական գործողություններ և առաջադրանքներ իրականացնող մարմին: Իսրայելում ևս այս ձևն օգտագործվեց բանակի կառավարման համար։

 Իսրայելում իր ձևավորման առաջին տասնամյակումամբողջ հասարակությունն էր ռազմականացված և սերտաճած զինված ուժերին, իսկ քաղաքական վերնախավը տասնամյակներ շարունակ ամբողջապես ձևավորվում էր այն անհատներից, ովքեր ծառայել կամ նկատելի հաջողությունների էին հասել զինված ուժերում, այս ամենը, սակայն, առանց հարցականի տակ դնելու երկրի ժողովրդավարական բնույթը և բանակի ենթակայությունը քաղաքական ու քաղաքացիական իշխանություններին: Այս տեսանկյունից ռազմականացված հասարակության առավելություն կարող է դիտվել ռազմական բարձր արդյունավետությունը, սակայն դժվար կլինի դա վստահաբար պնդելը, քանի որ հասարակության մեծ մասը ծառայում է Զինված ուժերում կամ գտնվում է պահեստազորում ուկատարյալ պատրաստի բանակ ունենալու համար պատրաստ է որոշ «արժեքներ» ստորադասել մեծ մարտահրավերներին:

Այս համատեքստում անհրաժեշտ է նշել, որ օբյեկտիվ պատճառներով բանակը որոշակի ազդեցություն է ունենում պետության կամ քաղաքական գործընթացների վրա, ինչպես օրինակ, Իսրայելի պատմության ընթացքում վարչապետների մեծամասնությունը կամ նախկին գեներալներ են կամ զինվորականներ: Իհարկե,այս խնդրի օբյեկտիվությունը բխում է նրանից, որ Իսրայելում փողոցում քայլող յուրաքանչյուր քաղաքացի զինվորական է կամ այդպիսի ծառայության փորձ ունի: Նշված փաստը, սակայն, չի խանգարում, որ բանակը ենթարկվի երկրի քաղաքական ղեկավարությանը, որտեղ քաղաքացիական վերահսկողության ինստիտուտները կարևոր դեր են խաղում: Իհարկե, երկրում ռազմական հեղաշրջումներիվտանգմշտապես կա, սակայն քաղաքացիական ինստիտուտների զարգացման, ինչպես նաև ժողովրդավարության մակարդակի աճն ամբողջապես կանխում է երկրում խոշոր ցնցումները: Սակայն սրան պետք է ավելացնել այն փաստը, որ քաղաքական ղեկավարության հետ միասին երկրի ղեկը մշտապես եղել է նաև ռազմական ղեկավարների ձեռքին, ուստի այս երկու թևերի համընդհանուր գործունեությունն ամբողջապես կանխում է ԶՈւ-ի՝ քաղաքական գործընթացների մեջ խառնվելը: Ինչպես նաև չի կարելի շրջանցել այն փաստը, որ Իսրայելը մշտական լարվածության մեջ էր արաբական երկրների հետ, ուստի ռազմական թևը ոչ թե նայում էր երկրի սահմաններից ներս՝ որոշ գործընթացներին մասնակցելու գայթակղությամբ, այլ երկրի սահմաններից այն կողմ: Սա Իսրայելի Զինված ուժերի համարհիմնարար արժեք է:

Անկախացումից հետո բանակ-տնտեսություն հարաբերություններն ամենահետաքրքրականն էին Իսրայելում: Ամենահիմնական ու ամենասկզբունքային բաղադրիչն այն է, որ անվտանգությունը և ռազմական բաղադրիչը չեն դիտարկում մեկուսի։ Երկրի ու ժողովրդի անվտանգությունն այնտեղ դիտարկվում է ռազմական, քաղաքական, աշխարհաքաղաքական, իրավական, տնտեսական ու կրթամշակութային մի բազմաշերտ համապատկերում, որում յուրաքանչյուր շերտ ծառայում է համընդհանուր նպատակին և յուրովի կարևոր ու անփոխարինելի է։ Իսրայելում բանակի հզորացմանը զուգընթաց կամ նույնիսկ մի քայլ առաջ ապահովվել է սեփական երկրում ազատ ու ստեղծագործ աշխատանքով զբաղվելու և այն դեպի բանակ մղելուն միտված ռազմավարությունը։ Իսրայելի պաշտպանության բանակը, թերևս, ամենաշատն է հետաքրքրված երկրի բնակչության արհեստավարժության և համակրթվածության մակարդակի բարձրացմամբ, բանակի մարտունակությունն էլ անմիջականորեն առնչված է երկրի տնտեսական հրաշքին։ Բանակն ամենամեծ սպառող կառույցներից է, որը ցանկացած պետության, հատկապես անվտանգության լուրջ խնդիրներ ունեցող երկրների բյուջեների համար մեծ բեռ է։ Սակայն Իսրայելում բանակը «ֆինանսական բեռից» վերածվել է տնտեսական շարժիչ ուժի, քանի որ մատակարարումները լինում են առավելագույնս թափանցիկ, և այդ գործում խրախուսվում է հատկապես փոքր ու միջին բիզնեսների մասնակցությունը։

Այսպիսով, Իսրայելում պաշտպանական կառույցների նկատմամբ հասարակական վերահսկողության հաստատման գործիքակազմի կիրառությունը, որպես կանոն, աչքի է ընկել արդյունավետությամբ և նպաստել այդ պետությունում պաշտպանական-քաղաքացիական հարաբերությունների կանոնակարգմանը, հասարակությունում զինված ուժերի ինտեգրմանը, զինված ուժերի նկատմամբ հասարակական կարծիքում առկա կարծրատիպերի հաղթահարմանն ու բանակի դրական կերպարի ամրապնդմանը։

Բարդ ու բազմաշերտ է ազգ-բանակի կամ զանգվածային բանակի իսրայելական մոդելը։ Նրա բոլոր բաղադրիչները մի կողմ դնելով շեշտը դնել միայն համատարած զորակոչման վրա՝ պարզունակ ու վնասակար մոտեցում է։ Իսրայելում երիտասարդներին պատրաստում են բանակի համար՝ ուշադրություն դարձնելով ամեն մի մանրուքի վրա։ Իսրայելի բանակին պետք են ոչ միայն նվիրված ու հայրենասեր, այլև գիտակից ու բազմահմուտ զինծառայողներ, ինչի ուղղությամբ էլ բանակը լուրջ միջոցներ է ձեռնարկում քաղաքացիական կյանքում։

Այստեղ բանակ-պետությունը հանդես է գալիս ոչ թե որպես փոխզսպող ուժ, այլ համակարգը հստակ գործում է ուղղահայացով, ինչն արդեն հնարավորություն է տալիս բանակին հեռու պահել քաղաքական գործընթացներից, որքան էլ դրա գայթակղությունը բավականին մեծ է:

Պետությունը քաղաքացի-զինվոր կոնցեպցիայով առաջ է շարժվում՝ հիմնականում կենտրոնանալով երկու գործոնի համընթաց գործելու համար, ինչը պետությանը, բանակին, տնտեսությանը հնարավորություն է տալիս գործել առանձին, բայց ոչ մեկուսի, մեկը մյուսի հետ համաձայնեցնելով՝ երկիրը դարձնել աշխատող ամբողջական համակարգ:

Հարություն Մաթևոսյան

Ժողովրդավարության XVI դպրոցի շրջանավարտ

Աղբյուրներ և գրականություն

Սույն հոդվածի թեզերը զեկուցվել են Միջազգային և անվտանգության հարցերի հայկական ինստիտուտի (ՄԱՀՀԻ) 6-րդ՝ «Պաշտպանություն, անվտանգություն և ժողովրդավարություն» երիտասարդական ֆորումի ժամանակ։

«Ժողովրդավարություն, անվտանգություն և արտաքին քաղաքականություն» ծրագիր (NED)

Միջազգային և անվտանգության հարցերի հայկական ինստիտուտ (ՄԱՀՀԻ)

Նկարը՝ ՄԱՀՀԻ-ի

Միացեք մեր Telegram ալիքին

Հնագետները հայտնաբերել են Եգիպտոսի հնագույն` «կորսված» մայրաքաղաքը (նկարներ)

Հնագետները Եգիպտոսում` Լուքսորում, որտեղ գտնվում է նաև Արքաների հովիտը, ավազների տակ հայտնաբերել են 3 հազարամյա «կորսված քաղաքը»:

«Աթոնի վեհացում» անվամբ հայտնի քաղաքը համընկնում է Ամենհոտեպ 3-րդի կառավարման տարիների հետ (մ.թ.ա. 1390թ.-ից): Ավելի ուշ այն օգտագործվել է փարավոնի ժառանգների կողմից, այդ թվում` Թութանհամոնի: Բալտիմորի Ջոնս Հոփկինսի համալսարանի եգիպտական մշակույթի և հնագիտության պրոֆեսոր Բեթսի Բրայանի խոսքով` կորսված քաղաքի հայտնաբերումը Թութանհամոնի դամբարանից հետո հնագիտական ամենանշանավոր բացահայտումն է: Այն հազվադեպ հնարավորություն է ընձեռնում դիտարկելու հնագույն եգիպտացիների կյանքը զարգացած կայսրության դարաշրջանում:

© EMTA

Եգիպտացի հնագետ Զահի Հավասի ղեկավարած խումբը պեղումները սկսել է 2020թ. սեպտեմբերին: Հնագետները գտել են մեծ, լավ պահպանված քաղաք` անվնաս պատերով, հացի փուռերով ու վառարաններով, դամբարաններով ու սենյակներով: Հայտնաբերվել են բազմաթիվ գործիքներ, օղակներ, քարաբզեզներ (սրբաբզեզներ), կերամիկական գունավոր պարագաներ:

Գտածոներն ապացուցել են մի քանի ոլորտերի առկայությունը, ներառյալ մանածագործություն և ջուլհակություն, մետաղամշակություն և ապակեգործություն: Հնագիտական առաքելությունն իրականացվել է Եգիպտոսի զբոսաշրջության և հնությունների նախարարության հետ համատեղ:

© EMTA \ Գտածո

Պատմական արձանագրությունները ենթադրում են, որ բնակավայրն ունեցել է արքայական երեք պալատներ, որոնք պատկանել են Ամենհոտեպ 3-րդին: Քաղաքը հանդիսացել է կայսրության վարչական և արդյունաբերական կենտրոնը: Քաղաքի թվագրումը հաստատվել է փարավոնի կնիքով կավե աղյուսների օգնությամբ:

Քաղաքից հյուսիս հնագետները հայտնաբերել են գերեզմաններ, որոնք դեռ ուսումնասիրված չեն: Գիտնականները գտել են նաև ժայռափոր դամբարաններ` տարբեր չափերի: Հետազոտողները հույս են հայտնել, որ կպեղեն «ձեռք չտված» թաղումներ:

Բրայանի խոսքով` հետագա պեղումները պետք է տան այդ դարաշրջանի մեծագույն հանելուկի պատասխանը. «Ինչո՞ւ են Էխնաթոնը` Ամենհոտեպ 3-րդի որդին, և նրա կին Նեֆերտիտին երկրի մայրաքաղաքը տեղափոխել նոր վայր` Ամարնա:

Հայտնաբերված քաղաքը գտնվում է Նեղոսի արևմտյան ափին, Լուքսորի շրջանում, և ձգվում է դեպի արևմուտք` ընդհուպ մինչև Դեյր-էլ-Մեդինա:

Միացեք մեր Telegram ալիքին

Հորդանանում արքայական հեղաշրջման փորձ է կանխվել

Հորդանանի Հաշիմյան Թագավորության իրավապահները ձերբակալել են նախկին թագաժառանգ Համզա բին Հուսեյնին և ևս 20 անձանց, որոնց թվում` հատուկ ծառայությունների աշխատակիցներ, ցեղային առաջնորդներ, ովքեր մասնակից են եղել Աբդալլա 2-րդ թագավորին գահընկեց անելու ծրագրի նախապատրաստմանը:

Ձերբակալվածների թվում են արքայական ընտանիքից Շարիֆ Հասանը, Սաուդյան Արաբիայի քաղաքացի Բասեմ Ավադուլլան: Հաղորդվում է, որ սպասվում են նոր ձերբակալություններ:

Աղբյուրի տեղեկություններով` ծրագիրն ունեցել է «օտարերկրյա կապեր», սակայն չի հստակեցվել, թե հատկապես որ երկրի մասին է խոսքը:

Արքայազն Համզա բին Հուսեյնը հանգուցյալ Հուսեյն թագավորի և նրա 4-րդ կնոջ` Նուռի ավագ որդին է, ծնվել է ԱՄՆ-ում:

Գործող թագավոր Աբդալլա 2-րդը գահը ստացել է 1999թ. և ամուր կապեր հաստատել ԱՄՆ-ի հետ` դառնալով նրա դաշնակիցը:

Միացեք մեր Telegram ալիքին

Թյուրքալեզու երկրների ղեկավարները կհանդիպեն մարտի 31-ին` Ղազախստանում

Թյուրքալեզու պետությունների համագործակցության խորհրդի (Թյուրքական խորհուրդ) ոչ պաշտոնական խորհրդաժողովը կայանալու է մարտի 31-ին` Ղազախստանի հարավում գտնվող Թուրքեստան քաղաքում: Մասնակցելու են բոլոր անդամ-պետությունների ղեկավարները:

Խորհրդակցությանն իր մասնակցությունը հաստատել է նաև կազմակերպության դիտորդի կարգավիճակ ունեցող Հունգարիայի վարչապետը:

Նախատեսվում է, որ հանդիպման մասնակիցները ղազախական հնագույն, շուրջ 1,5 հազար տարվա պատմություն ունեցող Թուրքեստան քաղաքը կհայտարարեն Թյուրքական աշխարհի մայրաքաղաք:

Թյուրքական խորհրդի անդամներն են Թուրքիան, Ղազախստանը, Ադրբեջանը, Ղրղզստանը, Ուզբեկստանը:

Ավելի վաղ հրապարակված հոդվածում նշվել էր, որ Ադրբեջանին կախվածության մեջ վերցնելուց հետո Անկարայի հաջորդ թիրախը Ղազախստանն է, որտեղ թուրքական քարոզչամիջոցներն ակտիվ աշխատանքներ են տանում` տարածելով համաթուրանական գաղափարներ:

Նկարը` © Tengrinews

Միացեք մեր Telegram ալիքին

Ֆրանսիան առաջին անգամ զորավարժություն կանցկացնի տիեզերքում

Ֆրանսիացի զինվորականներն առաջին անգամ զորավարժություններ կանցկացնեն տիեզերքում` ստուգելու տիեզերական հրամանատարության կարողություններն արբանյակների նկատմամբ սպառնալիքների դեմ պայքարելու գործում: Նշվում է, որ մերձերկրյա տիրույթը ազգային անվտանգության խնդիր է դարձել:

AsterX անունը ստացած վարժանքները ֆրանսիական ռազմավարության մասն են` ուղղված նրան, որպեսզի Ֆրանսիան դառնա աշխարհի երրորդ տիեզերական տերությունը:

Ֆրանսիացի զինվորականները զորավարժության ընթացքում հետևելու են տիեզերական վտանգավոր մարմնին, վերահսկելու են տիեզերական լայն հնարավորություններ ունեցող պայմանական պետության կողմից ֆրանսիական արբանյակի նկատմամբ վտանգը:

Ֆրանսիայի տիեզերական ուժերի հրամանատարությունը ստեղծվել է (Commandement de l’Espace, CdE) ստեղծվել է 2019թ.` նախագահ Էմանուել Մակրոնի որոշմամբ: Նախատեսվում է, որ մինչև 2025թ. այն բաղկացած է լինելու 500 մարդուց:

Միացեք մեր Telegram ալիքին

Դոնբասում իրավիճակը սրվում է. «Սպասողական վիճակ է»

Լուգանսկի Ժողովրդական Հանրապետությունում (ԼԺՀ, Դոնբաս) վերջին օրերին ռազմական իրադրությունը սրված է. ուկրաինացի զինվորականները տարբեր զինատեսակներից կրակ են բացում շփման գծի հատվածում գտնվող շրջանների վրա, ընդ որում` նաև ցերեկային ժամերին: Մարտի 10-ին կրակ է բացվել Զոլոտոյե-5 (Միխայլովկա) բնակելի գյուղի ուղղությամբ, որտեղ գործում է նաև դպրոց:

Հաղորդվում է, որ ուկրաինական ուժերը կիրառել են ծանր հրետանի, ականանետեր, հրաձգային զենքեր և նռնականետեր: Շփման գծի երկայնքում գտնվող գյուղերի խաղաղ բնակչությունն ապաստարաններում է թաքնվել, ԼԺՀ-ի ժողովրդական միլիցիայի մեկ զինծառայող է զոհվել, մեկը` վիրավորվել: Խոցվել է ուկրաինական զինուժի մեկի միավոր ՀՄՄ-2: Որոշ հատվածներում ուկրաինական կրակակետերը ճնշվել են:

Տեղի բնակիչներից մեկը նշել է, որ հիմնական թիրախը պաշտպանական դիրքերն են, բնակելի համայնքների վրա ծանր տեխնիկա չի կիրառվում, սակայն ներկայումս իրավիճակն աստիճանաբար վատթարանում է: Նրա խոսքով` բոլորը սպասողական վիճակում են:

Հաղորդվում է, որ իրավիճակի սրման պայմաններում Ուկրաինա է ժամանել ՆԱՏՕ-ի ցամաքային զորքերի միացյալ հրամանատարության պատվիրակությունը` ՆԱՏՕ-ի ցամաքային զորքերի հրամանատար, գեներալ-լեյտենանտ Ռոջեր Քլությեի ղեկավարությամբ:

Հիշեցնենք` փորձագետներն ահազանգում են, որ Ուկրաինան պատրաստվում է առաջիկա շաբաթների ընթացքում լայնածավալ ռազմական գործողություններ սանձազերծել Դոնբասի դեմ: Ըստ որոշ տեղեկությունների` հնարավոր ժամկետներ են մարտի 15-ը, մարտի վերջ-ապրիլի սկիզբը կամ մինչև մայիս:

Նկարը` © Reuters

Միացեք մեր Telegram ալիքին

Աստղակենսաբանները մարսյան երկնաքարի վրա բակտերաներ են աճեցրել

Վիեննայի համալսարանի աստղակենսաբանները մարսյան «Սև գեղեցկուհի» երկնաքարից փոքրիկ կտոր են մանրացրել և օգտագործել ծայրահեղասեր (էքստրեմաֆիլ) մանրէների բազմացման համար: Գիտնականները դրանցից նոր կենսանմուշներ են ստացել, որոնք հնարավոր է օգտագործել Մարսի կեղևում հնագույն կյանքի նշանների որոնումների համար:

Հետազոտության համահեղինակներից Տետյանա Միլոևիչի խոսքով` «Սև գեղեցկուհին» Երկրի վրա ամենահազվադեպ տարրերից մեկն է: Այն մարսյան յուրահատուկ բրեկչիա է` ձևավորված մարսյան կեղևի տարատեսակ հատվածներից (դրանցից մի քանիսի տարիքը 4,42±0,07 մլրդ տարի է) և միլիոնավոր տարիներ առաջ նետվել է Մարսի մակերեսից: Գիտնականը նշել է, որ մարսյան թանկարժեք քարից մի քանի գրամ կտրել են, որպեսզի ստանան Մարսի կյանքի վաղ և հասարակ կառուցվածքի հնարավոր տեսքը:

© Milojevic et al., CE & E \ M. sedula-ն` մարսյան երկնաքարի վրա

Որպես մանրէ է ընտրվել Metallosphaera sedula երկաթբակտերիան` ջերմացիդոֆիլ արխեա, որը բնակվում է հրաբխային տաք ու թթվային աղբյուրներում: Բակտերիան տեղադրել են մարսյան հանքանյութի վրա և ուղարկել կենսառեակտոր, որտեղ այն ենթարկվել է ածխաթթու գազով այրման ու հագեցման:

Մանրադիտակի օգնությամբ դիտարկել են, թե ինչպես է մանրէն օգտագործում և վերաձևում հանքանյութը` բջիջների աճի համար` իր հետևից թողնելով կենսահանքային նստվածք: Միլոևիչի խոսքով` մարսյան կեղևի նյութի վրա մեծացած մանրէն ձևավորել է ամուր պատիճ` բաղկացած երկաթի, մարգանցի և ալյումինի համալիր ֆոսֆատից:

Հետազոտության համահեղինակը նշել է, որ բացի բջջային մակերեսի զանգվածեղ կառուցվածքից` դիտարկվել է նաև շատ բարդ նյութի բյուրեղային մնացուկների (Fe-ի և Mn-ի օքսիդներ, Mn-ի խառը սիլիկատներ) ներբջիջային ձևավորում: Գիտնականի խոսքով` դա բրեկչիի վրա աճի տարբերակիչ յուրահատկություն է: Երկրային հանքանյութային աղբյուրների և երկնաքարի քոնդրիումների վրա այդ մանրէի կուլտիվացման պարագայում նախկինում նմանատիպ երևույթ չի դիտարկվել:

Հետազոտոխներն ընդգծում են, որ դա կարող է անգին տվյալներ տրամադրել Մարսի վրա հնագույն կյանքի որոնումների համար: NASA-ի Perseverance ռովերը, որը նախորդ շաբաթ է հասել Կարմիր մոլորակ, հենց այդպիսի կենսանշաններ է որոնելու: Այժմ, երբ աստղակենսաբանները գիտեն, թե ինչ տեսք ունեն M. sedula բյուրեղյա մնացուկները, հեշտությամբ կկարողանան նույնականացնել հնարավոր նման նմուշները:

Նկարը` © ET

Միացեք մեր Telegram ալիքին

Հույն գիտնականներն ահազանգում են` հաքերները կարող են կեղծ երկրաշարժ «առաջացնել»

Աթենքի ազգային աստղադիտարանի գիտնականները պարզել են, որ սեյսմիկ դիտարկումների սարքավորումների անվտանգությունում էական խնդիրներ կան, որոնցից կարող են օգտվել հաքերները:

Պրոֆեսոր Մայքլ Սամիոսի խոսքով` հաքերները կարող են մուտք գործել այդպիսի սարքավորումները և երկրաշարժ առաջացնող ալիքների ինտենսիվության մասին կեղծ տեղեկատվություն ներմուծեն համակարգ:

Գիտնականը նշում է, որ անվտանգության խնդիրների շարքին են դասվում չվերծանված տվյալները, չպաշտպանված արձանագրությունները և օգտատերերի նույնականացման թույլ մեխանիզմները, որոնք սեյսմոլոգիական ցանցը դարձնում են կիբերհարձակումների համար խոցելի:

Ասվածը հաստատելու համար մասնագետները փորձարկում են կատարել և լաբորատոր պայմաններում կարողացել են կառավարել ալիքները` թղթի վրա էականորեն փոխելով երկրաշարժի ինտենսիվությունը:

Նկարը` © SAPO24

Միացեք մեր Telegram ալիքին

Արսեն Ավակովը հայտարարել է` «Դոնբասում իրավիճակը սրվել է, պատերազմ է, խաղաղություն չկա

Ուկրաինայի Ներքին գործերի նախարար Արսեն Ավակովը հայտարարել է, որ վերջին շաբաթներին Դոնբասում իրավիճակը սրվել է և խաղաղ գործընթաց, նրա խոսքով, այլև չկա:

ՆԳ նախարարի հաղորդմամբ` Դոնբասում իրավիճակը կտրուկ սրվել է, խաղաղ գործընթացի փոխարեն ներկայումս այդ տարածքում պատերազմ է ընթանում, դիպուկահարներ են գործում:

Նախարարը նշել է, որ Զելենսկին նախօրեին երկրի ԶՈւ գլխավոր շտաբի պետ Ռուսլան Խոմչակին հրամայել է մեկնել Դոնբաս: Ավակովի խոսքով` Ուկրաինայի նախագահը երկրի երեք հեռուստաալիքների նկատմամբ պատժամիջոցները սահմանել է հենց Դոնբասում իրավիճակի սրումից հետո:

Ավելի վաղ հաղորդվել էր, որ ուկրաինական զինված ուժերը Դոնբասի «Միացյալ ուժեր» գործողության իրականացման գոտում թուրքական արտադրության հարվածային Բայրաքթար ՏԲ2 (Bayraktar TB2) անօդաչու թռչող սարքեր են տեղակայել: Հաղորդվում էր, որ Կրամատորսկ տեղափոխված ԱԹՍ-ները 6-ն են:

Նկարը` © slovoidilo.ua \ Արսեն Ավակովը` Դոնբասում

Միացեք մեր Telegram ալիքին

Բելգիացի փորձագետը` Ադրբեջանի կողմից դրոնների երամի կիրառման մասին

Բելգիական The Bulletin պարբերականում հրապարակվել է փորձագետ Մաաիկե Վերբրյուգենի հետազոտությունը, որտեղ ժամանակակից պատերազմներում դրոնների կիրառման համատեքստում անդրադարձ է կատարվել նաև Ադրբեջանի կողմից Արցախի դեմ սանձազերծված պատերազմում անօդաչու թռչող սարքերի դերին:

Վերբրյուգենը նշել է, որ 2020թ. աշունն ամբողջ աշխարհին ցույց տվեց, թե ինչպիսին կարող են լինել ապագա պատերազմները: Լեռնային Ղարաբաղում տեղի ունեցած պատերազմը, Բրյուսելի համալսարանի աշխատակցի խոսքով, լավագույն ցույց տվեց, թե հաջորդ բախումներն ինչ ընթացք են ունենալու:

Փորձագետն ընդգծել է, որ Ադրբեջանը հարձակում է իրականացրել անօդաչուների երամ օգնությամբ, երբ երկնքում միաժամանակ մի քանի հարվածային-հետախուզական դրոններ են գտնվել. դրանց մի մասը հարվածել է հայկական դիրքերին: Բելգիացի փորձագետի խոսքով` դրոնների երամի այդօրինակ կիրառությունն ընդհանուր առմամբ մարտական գործողության վարում չէր համարվում, սակայն Ադրբեջանը նորույթ է ցուցադրել:

Ֆերբրյուգենը շեշտում է, որ դրոնների երամի կիրառությունը բարձր արդյունավետություն կարող է ապահովել միայն այն դեպքում, եթե երամը կառավարվում է արհեստական բանականությամբ:

Փորձագետն ընդգծում է, որ չնայած դեռ չի ստեղծվել լիովին ինքնավար երամների համակարգ, սակայն ամեն դեպքում անհրաժեշտ է անհանգստանալ հումանիտար հետևանքների համար: Բելգիացի մասնագետի կարծիքով` անհրաժեշտ է սահմանել դրոնների երամների կիրառության սահմանները, իսկ զինվորականները պետք է ուշադրություն դարձնեն դրանց դեմ պայքարի մեթոդներին:

Մաաիկե Ֆերբրյուգենի խոսքով` անհնար է պատկերացնել այն հետևանքները, որոնք կարող են առաջանալ ռազմական գործողությունների ժամանակ անօդաչու թռչող սարքերի երամների զանգվածային կիրառության դեպքում:

Միացեք մեր Telegram ալիքին